toʻngʻiz

ot 1. Yovvoyi choʻchqa, qobon; umuman, choʻchqa.

Yer ovloq boʻlsa, toʻngʻiz tepaga chiqar. — Maqol

Eshak — ishi bilan, toʻngʻiz — tishi bilan. — Maqol

Uning Tursunboyning

qamish chaylasi oldidan oʻrdaklar uchadi, yaqinginasidan toʻngʻizlar oʻtadi. — S. Ahmad, Ufq

Qamish oʻrmonlarning bir xildagi salobatli shovullashi bilan toʻlgan jimjitlik toʻngʻiz ovchilarining goho uzoqlarda gumburlagan miltiqlari tovushidan buziladi, xolos. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Biznikilar: Karam shoʻrva ichmaymiz, toʻngʻiz goʻshti soladi, deyishgan edi, goʻsht-yogʻni ham oʻz qoʻlimizga beradigan boʻlishdi. — I. Rahim, Chin muhabbat

2. koʻchma Tarbiya koʻrmagan, nodon yoki vijdonsiz odam haqida; shu hayvonga nisbatli haqoratni bildiradi.

Muhtaram kabin otamizga! Siz bilan meni qorongʻi zindonlarga tushirib, dor ostlarigacha tortgan Homid ismli bir toʻngʻizni, nihoyat, ikki yillik sargardonlik soʻngida tuproqqa qorishtirishga muvaffaq boʻldim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Ket, toʻngʻiz, ket, tavba qilish zamoni oʻtdi — der edi xalq. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Anavi toʻngʻizning xirillab uxlashiga havasim kelyapti, — u Gʻavvosni koʻrsatdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

3. Muchal yil hisobida oʻn ikkinchi yil nomi.

Uning yil — toʻngʻiz.

Hay, Shukur kampir, muchalingiz toʻngʻiz boʻlib, safar oyining oʻn birida tugʻilganmisiz, nima balo, sira el boʻlmaysiz-a? — A. Muxtor, Opa-singillar