Qidiruv

olm. 1. Soʻzlovchiga yaqin, uning koʻz oʻngidagi narsani yoki kimsani koʻrsa-tish uchun xizmat qiladi.

Shu narsa. Menga shu kitob kerak. Tashabbusni shu brigada boshlab berdi. Mana shu joydan kesing. Menga shu yer maʼqul. Hikoyaning shu yeriga kelganda. gap boʻlindi. Siz shu yerda qoling. Kanal shu yerdan boshlangan. Siz shu yerlikmisiz?

2. “Payt“, “vaqt“, “on“, dam kabi soʻzlar bilan kelganda, soʻz borayotgan narsa, voqea, hodisa va shu kabilarning boshqasi bilan ayni vaqtda, bir vaqtda sodir boʻlganligini ifodalaydi.

Shu chogʻgacha. Shu paytgacha. Shu vaqtgacha. Shu damgacha. Shu mahalgacha. Rejani shu oy boʻlmasayam, yanagi oyda bajaramiz. Shu paytda ot kishnab yubordi. Shu vaqtda xoʻroz qichqirdi. Shu onda bir kishi kirib keldi.

Naq shu pallada darvozadan katta qora sigir shataloq otib, orqasida bir kishini surib kirdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Shu onda ichkaridan oʻz xotinining tovushi eshitildi. — A. Qahhor, Mayiz yemagan xotin

Iskandarovning shu paytgacha razm solmaganini qarang-a. — S. Ahmad, Laʼli Badaxshon

3. Oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan shaxs, narsa, vaqt va shu kabilarni alohida qayd etadi, taʼkidlaydi.

Nima ish boʻlganini shu odam biladi. Shu qish juda sovuq keldi. Paxta plan i shu bu yil ham bajarilsa, yaxshi boʻlardi. Menga kitob shu bugun kerak. Shu bugundan eʼtiboran darsga qatnashmayman.

Shu bu yil mevaga kirgan bir talay shaftoli. olcha, behini kesib, [chol] oʻtin qilipti. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

4. Kesim vazifasida kelib, shaxs, narsa-hodisa va shu kabilarning aynan shu gap bildirgan narsa ekanini qayd etadi.

Xohlasang — shu, xohlamasang — katta koʻcha. Aytadigan gapim — shu. Hozirgi davr talabi — shu. Uning boʻlgan-turgani — shu. Uning maqsadi — shu.

[Yormat:] Miting pir urgani —

shu. Kishini chaqib qoʻyadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

ot 1. poet. Shoh, podsho.

E shah, karam aylar chogʻi teng tut yomon-u yaxshini. — Ogahiy

2. Shaxmat oʻyinida biror figura bilan bevosita raqibning shohiga qilingan hujum, shu hujumni qayd etuvchi soʻz.

Doimiy shah. Shah bermoq. Ikki shah bilan mot qilmoq.

ot Shubha, gumon.

— Men bilmadim, — dedi [usta] nihoyat, — shak yoʻq, ogʻir gap. — O. Yoqubov, Larza

Bu andishaning haqligida shak yoʻq, Anvar! — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Mening Karimovdan juda shakim bor, bu odam bizga yaxshilik sogʻinmaydigan koʻrinadi. — H. Shams. Dushman

ot 1. Toʻngadigan yoki quyuqlashgan yogʻdan oʻrtasiga pilik qoʻyib yasalgan tayoqchasimon chiroq.

Sham qoldigʻi. Shamni yoqmoq.

Qumri tokchadagi shamni oʻchirdi. Uy qorongʻilandi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Tanish koshonaning behisob shamlar zoʻrgʻa yoritgan tor va uzun yoʻlaklari kimsasiz edi. — O. Yoqubov, Koʻhna dunyo

2. esk. fiz. Yorugʻlik kuchining oʻlchov birligi.

Kuchi yuz sham boʻlgan lampochka.

ot 1. Insonga, shaxsga tegishli boʻlgan qadr-eʼtibor.

Albatta, u oʻz ustidagi gap bilan qoriga taʼna qilishi shaʼniga hech yarashmaydigan bir hodisa boʻlar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

— Bekor gap, — dedi Oʻzbek oyim, — hali qudalarimizni muddaodagidek siylay olganimiz yoʻq, shu holda joʻnatsak, bizning shaʼnimizga yaxshi emas. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

oʻz huzurida ulugʻ isteʼdod egasi boʻlgan bir hakim oʻtirganini payqadi va uning shaʼniga munosib muomala qilib, hol-ahvol soʻradi. — M. Osim, Ibn Sino qissasi

2. Sharaf, shuhrat; obroʻ.

Siz nashʼu namo qilgan joyda meni halokat kutadir! jumlasi va bu xitobdan koʻz yumish yigitlik shaʼniga yarashadurgan koʻrinmas edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

— Siz batalonimizning shaʼni, — dedi kombat hayajon bilan, — polkimizning obroʻsi. — Sh. Toshmatov, Erk qushi

1. ayn. Shalp.

Bir dona olma uzilib, shap etib suvga tushdi.

Xoʻjabekov gardaniga shap etkazib urdi. — S. Anorboyev, Oqsoy

Dars vaqti tugay deganda kitobni shap etkazib yopdi. — Mushtum

2. Toʻsatdan, birdan; qattiq.

Mutal uni toʻxtatmoqchi boʻlib, etagidan shap ushlagandi koʻylagi yoqasigacha yirtilib ketdi. — O. Yoqubov, Larza