ot 1. Farzandi yoki farzandlari boʻlgan xotin (oʻz tugʻgan farzandlariga nisbatan); bolali xotin.
Koʻp bolali ona.
Bola yigʻlamasa, ona emchak bermas. — Maqol
Erka tutsa onasi, taltayadi bolasi. — Maqol
Qiz ertalab turib, darrov onasiga razm soldi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Oila boshligʻi, tarbiyachisi.
Bular uchun alohida qozon osilarmidi. Siz hammasining onasi, u kishi — ota. Usta bolani juda yaxshi koʻradilar. — A. Qahhor, Tomoshabogʻ
3. Keksa ayollarga hurmat yuzasidan ularning nomiga qoʻshilib ishlatiladi, masalan
Tojixon ona, Norjon ona.
4. Keksa ayollarga hurmat bilan murojaat etish formasi.
5. Bola tugʻgan jonivor.
Toychoqning onasi. Ona qoʻy. Yaxshi buzoq ikki onani emar. — Maqol
Ona ari urugʻlagandan keyin bir sutkada 1500—2000 tagacha tuxum qoʻyadi. — Fan va turmush
6. koʻchma Yaratuvchi, vujudga keltiruvchi.
Yer — hayotning onasi.
- Ona tili Bolaning goʻdaklikdan kattalarga taqlid qilib oʻrgangan tili, tugʻma til (odatda gapiruvchi shaxs mansub boʻlgan xalq tili).
- Onayi zor, onaizor Mehribon, gʻamxoʻr ona; onaning mushtiparligini, mushfiqligini, mehribonligini ifodalash shakli. Onayi zor emasmi, ustunni ushlagancha bolasining tovushi kelayotgan tomonga termilib qoldi. — Oydin, Mardlik — mangulikToshkentdan kelgan xat onaizor yuragiga gʻulgʻula soldi. — Mirmuhsin, Umid— Bolam, — dedi-yu, onaizor yana olamga tinchlik tilaydi: — Onalar gʻam chekmasin, osmonimiz musaffo boʻlsin.
- Onang oʻrgilsin
- Onasi Hoy, onasi, suyunchini choʻz. — E. Rahim, Yangi qadam
- Qayin ona ayn. qaynana
- Qahramon ona Oʻnta va undan ortiq bola tugʻib voyaga yetkazgan onalarga beriladigan faxriy unvon.
- Gapning onasi Gapning poʻskallasi, boʻlgan-turgani, haqiqati. — Otangizga rahmat, Yusvali togʻa! — dedi boshini qimirlatib Meli polvon. — Gapning naq onasini aytdingiz-qoʻydingiz. — P. Tursun, Oʻqituvchi
- Ona Vatan (yoki yurt) Kishi tugʻilib oʻsgan, uning uchun muqaddas sanalgan mamlakat. Yana koʻngli ona yurtini, baland togʻlar, koʻm-koʻk yaylovlarni qoʻmsab, bagʻrini zax yerga berib yotib oldi. — S. Anorboyev, Hamsuhbatlar
- Ona suti ogʻziga keldi Voy-voy, Gulnora singlingni Azizboynikidan olib chiqqunimcha naq ona sutim ogʻzimga keldi. — N. Safarov, Sharq tongi
- Ona sutiday pok (yoki halol) Hech qanday nopoklik, qalbakilik aralashmagan, kishining oʻz peshona teri evaziga kelgan. Pulni olmadim, ming marta roziman, sizga ona sutiday halol boʻlsin. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Ona tuproq Kishi tugʻilgan joy. Keyin bilsam, xuddi oʻsha bir quloch yer mening ona tuprogʻim ekan. — A. Obidjon, Akang qaragʻay Gulmat
- Ona xalq Kishining oʻzi mansub boʻlgan xalqi. Bechora emas, yoʻq, koʻngli sutday pok, ammo koʻp jabr-u jafo chekkan mening ona xalqim bugun maʼnaviy madadga juda-juda tashna. — Gazetadan
- Ona qizim Erkalatish, alqash maʼnosida qoʻllanadigan ibora. Shunday ekan, men senga yomonlikni ravo koʻrmasman, ona qizim. — T. Ashurov, Oq ot
- Onadan tugʻma boʻlib Har qanday kasallikdan yoki balo-qazolardan xoli boʻlib, aslidagiday; sogʻlom, hech narsa koʻrmaganday. Bu oʻzgarishdan keyin onadan tugʻma boʻlib, yengil tortdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Onasi oʻpmagan qiz Begona qoʻl tegmagan, pok, iffatli qiz; bokira. Puling boʻlsa, onasi oʻpmagan malika qizlar sanga quchoq ochadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Onasini koʻrsatmoq Taʼzirini bermoq, jazolamoq. Ustozim ikkimiz laboratoriyaga oʻtib olib, shunaqangi sehrli dorilar yasaylikki, ey iblis, endi onangni uchqoʻrgʻondan koʻrasan. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati