Қидирув

от 1. Инжунинг, гавҳарнинг йирик тури.

Доно — дурдан аъло. — Мақол

Гул тикансиз бўлмас. Дур — садафсиз. — Мақол

Аслида Аҳмад ёқут нима, дур, бриллиант, марварид нима, унчалик фарқига бормас эди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Дудоғ-у билакларида, қулоғ-у бармоқларида дурр-у гавҳарлар, олтин безаклар йилтиллаб, бир жаҳон бўлиб, уйқу оғушида ётибди. Мирмуҳсин, — Умид

2. кўчма Бебаҳо ёки энг яхши, аъло, сара нарсалар ҳақида.

Яхшилик шундай дурр-у гавҳарки, унинг баҳоси ҳеч қачон камаймайди. — Газетадан

Ҳар сўзи ширин-шакар дур қизлар. — Муштум

3. кўчма поет. Қимматли, сермазмун, чуқур маъноли сўз ёки шеър ҳақида.

Мен Навоий Хамса сининг сарғиш саҳифаларига қараб олиб йиғлардим, кўз ёшларим тўкилиб, Навоий терган дурларга қоришарди. М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Қиз сўзласа, оғзидан Дур сочилар, ёр-ёр. — Қўшиқлар

Ҳангомада оғзидан дур сочибди. — Юсуф ва Аҳмад

4. кўчма Ёруғлик, ёғду.

Қуёш сепар нурларин, Ерга заррин дурларин. — З. Диёр, Асарлар

5. кўчма Мева, самара, ҳосил; натижа.

Отам ҳамиша:Тажриба дурини саралаб тер, — дердилар. — Ўзбекистон қўриқлари

Бағрингга дур сочди олтин пахтазор! — Г. Жўраева, Иқбол

Гул очилиб сўлгунча, Қурти ўради ипак. Халқ этаги тўлгунча Дур тўкар этак-этак. Зулфия, — Юрагимга яқин кишилар

6. кўчма Бойлик, давлат; қут-барака.

Тер тўксанг, дур оласан. — Мақол

Ерга чигит тушди — дур тушди дейишади. — Газетадан

Тер тўкилди — дур етиштирилди. — Газетадан

7. кўчма Сув ва унга ўхшаш товланувчан нарсалар (томчи, шудринг, қор учқунлари).

Рўпарамда сонсиз фонтанлар, Қулоғидан дур ёғилади. — Х. Салоҳ, Чашма

Кечаси тушган шудрингга чўмилган кўм-кўк майсалар худди дур тўккандек чарақлаб, қуёш билан ўпишиб товланади. — О. Ёқубов, Ота изидан

от 1. Мураббо, қиём, шинни ва шу кабиларнинг бетида ҳосил бўладиган қумоқ-қумоқ парда.

Мураббо дурда боғлабди.

2. Қиздирилган ёғ, сариёғ, шароб ва шу кабилар тагига чўккан қуйқум, қуйқа, лойқа.

Шинни дурдаси.

Томоғи оғриб, кечаси билан иситмалаб чиқар, онаси ярим кечада уйғониб, сут қайнатар, дурда ёғ қўшиб, ичишга мажбур қилар эди. — Ёшлик

от Шахмат, шашка, футбол, карта ва шу кабилар ўйинларда икки томон кучи тенг келиб, ўйиннинг ҳар иккала томоннинг ғалабасисиз тугалланиши.

Ўйин дуранг бўлди.

У кутилмаганда асп билан шоҳ берди, мен ўйинни дуранг билан тугатишга мажбур бўлдим. — Н. Ёқубов, Хаёлимдаги қиз

Шу аҳволда томонлар дурангга рози бўлишди. — Газетадан

от с. т. Дурўя.

Дурая рўмол.

от 1. Узоқни яқин ва катта қилиб кўрсатадиган, узоқдаги нарсаларни кўриш ва кузатиш учун хизмат қиладиган асбоб; бинокл.

Командир дурбинни кўзига тутиб, ҳар томонга қаради. — С. Айний, Қуллар

Низомиддин ғилоф ичидан дурбин олиб, дарахтни кўздан кечира бошлади. — Н. Сафаров, Оловли излар

2. кўчма Зеҳн, ақл-идрок.

Комилжон — шиши одам, агроном. Унинг дурбини сиз билан биз кўролмаган нарсаларни кўриши мумкин. — И. Раҳим, Ихлос

сфт. 1. Бўлиқ, тўла, гавдали.

Қирмизхон аввалгидан ҳам очилиб кетган қўша-қўша узукли қўллари дуркун кўксида қовуштирилган. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

Бозорқул Онабибини кўз олдига келтирди у анордек тиқмачоқ, дуркунгина, оташ. — А. Мухтор, Асарлар

Ҳозирги қўзилар дуркун, териси талабга жавоб беради. — Газетадан

2. Ўсиқ, ўсиб етилган.

Ғўзалар кўзни қувонтирадиган даражада дуркун эди. — Э. Усмонов, Ёлқин

Дуркун ўтларни хуш кўрувчи тоғ эчкилари юқорилаб кетишди. — Ёшлик