от 1. Жисмоний азоб; оғриқ, касаллик.
Оғир дард. Дард кўрмоқ Дардга чалинмоқ Дардни яширсанг, иситмаси ошкора қилади. — Мақол
Дард чекмаган дори қадрини билмас. — Мақол
Танаси бошқа дард билмас. — Мақол
Кечга томон дард кучайиб кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
Худой таоло ҳар бир дардга бир даво яратган. — Ойбек, Танланган асарлар
2. Қўли гул ижрочига, ўз касбининг устасига яхшилик тилаб айтиладиган ибора.
Бу насиба сизга. Сара буғдой. Қўлингиз дард кўрмасин, оға. — С. Сиёев, Аваз
3. кўчма Руҳий азоб, ғам-ғусса, алам-ҳасрат.
Айрилиқ дарди. Дардида ёнмоқ (қуймоқ). Дардини ичига ютмоқ •
[Фотима домлага:] Менинг ҳеч жойим оғримайди, фақат ишқ дардим бор, уф! Ҳамза, — Туҳматчилар жазоси
Ниҳоят, дардим юрагимдан тўлиб-тошиб, баъзи гапларни эримга айта бошладим. — Ойбек,Танланган асарлар
Юрагимнинг дардлари Қизил гулдай қатма-қат, алла. — Бойчечак
Мен кимга йиғлайман, дардимни ёриб. — Ширин билан Шакар
4. кўчма Кишининг борлиғини, бутун фикри-ёдини банд этган нарса, иш, ташвиш, орзу, хаёл ва шу кабилар
Унинг дарди — ўйин. Бирор нарса дардида юрмоқ
Шоирлик бу — улкан дард. Шукрулло, — Сайланма
Мирзажон кўнглида шоирлик дарди билан туғилган бола. — П. Турсун. Ўқитувчи.
Сиз нимани билардингиз, дардингиз пул, — деди Зумрад ойисига. Ойбек, — Зумрад
Солиҳ Пўлатович шогирдларининг дардини яхши тушунарди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон
Қадрдонингиз Юсуфбек ҳожининг ўғли Отабек бир неча кунлардан бери бениҳоя бир дард билан оғрир эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
5. кўчма Фикр-у хаёл; армон, эзгу мақсад.
Унинг [Атевнинг] қалби ҳамиша халқ қувончи, халқ дарди, ҳаш орзу-ҳислари билан ёниб, оловланиб туради. — Х. Ёдгоров, Ҳаёт тўлқинлари
Элбекнинг ҳам ўзига яраша дарди, севгиси, орзуси бор эди. — Н. Фозилов, Дийдор
Дардинг мактаб очишгинами десам, ҳали бу ёқда гап катта экан-у! — М. Исмоилий, Фарғона т.о.
6. кўчма Ишқ, муҳаббат.
Лайли дардида чўл кезиб юрган Мажнуннинг изтиробларига ёз ҳолати мутаносиб эди. — Газетадан
Зевархон Маликаи Ҳуббоннинг дардида юрган эди. — Баҳром ва Гуландом
- Дардини олмоқ Ўргилиб кетай, айланай, соғ-у саломат бўлинг маъноларида. Дардингизни олай, бойваччам. Бу йил, ўзингизга маълум, об-ҳаво паст келиб, деҳқончиликдан барака қочди. — К. Яшин, Ҳамза
- Дарди бедаво Дардини айтай деса, тили қисиқ.
- Дард устига чипқон (чиққандек) Буниси етмагандай, устига устак. Бола беш ёшида қаттиқ касалга учраб, икки кўзи кўр бўлиб қолди.Дард устига чипқон чиққандек, кўп вақт ўтмай, у ота-онасидан ҳам жудо бўлди. — Н. Ёқубов, Қалб кўзи биланШербекнинг юраги ғаш эди. Лекин тергов дард устига чипқон бўлиб чиқди. — С. Анорбоев, Оқсой.
- Дард қолмоқ Ноилож қолмоқ, доғда қолмоқ. Бир оз ақлга ён бериб иш қилган киши ҳеч бир вақт дард қолмайдир. — А. Қодирий, Ўтган кунларКузда чуқур шудгор қилинган ер деҳқонни дард қолдирмайди. — Газетадан