Қидирув

сфт. 1. Синмаган; синдирилмаган; шикастланмаган; синиқ-мертик жойи ёʻқ.

Бутун нон. Бутун коса. Бутун ғишт.

Мураббия ҳалиги қўли синган қўғирчоқни олиб, ўрнига бутун қўғирчоқни ётқизиб қўяётган экан. — Ойдин, Болалик уйда ғийбат ёʻқ

Улар синиқ жомашовни ҳамон бутун жомашов демоқдалар. — Муштум

Кўприк бутунми ёки мажақлаб ташландими — бу унга қоронғи. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Сиртим бутун бўлса ҳам, ичим тутун. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

2. Йиртилмаган, тешилмаган, йиртиқ жойи, тешиги ёʻқ.

Бутун калиш. Бутун қоп.

Арслоннинг ўша тўни ҳали бутун, эскирмаган. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

Қуда-андани ўйлаган ойим сенга бутунгина маҳси ҳам кийгизиб юбормабди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Бузилмаган, очилмаган; яхлит.

Бутун консерва.

Бой айтади: — Бутун бергин пулимни, Кўп сўйлатиб қичитмагин тилимни. — Эргаш Жуманбулбул ўғли

4. Расо, тўлиқ.

Эси бутун одам. Хайр қилсанг, бутун қил. — Мақол

Орзиқул опамнинг онаси: Насибанг бутун бўлсин, болам деб, дадамга нон тишлатди. — С. Сиёев, Ёруғлик

5. мат. Каср қисми бўлмаган.

Бутун сонлар. Икки бутун ўндан беш. Беш бутун бир тақсим икки.

6. Бор(и), борлиқ, барча, ҳамма.

Бутун имкониятлардан фойдаланмоқ. Воқеани бутун тафсилоти билан айтиб бермоқ. Бутун куч, бутун ғайрат улуғ вазифаларни бажаришга қаратилган.

Унинг бутун вужудидан ёшлик, навқиронлик, балоғат тантанаси акс этиб турарди. — С. Аҳмад, Уфқ

Бутун борлиғидан гупуллаб хушбўй атирнинг ҳиди ҳам келиб турибди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

7. Ўрин, жой, макон билдирувчи сўзлар билан келганда, уларни таъкидлаб ёки бутунисича, яхлит кўрсатиш учун хизмат қилади.

Бутун бир институтда ундан чиройли қиз ёʻқ эди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

Ошнинг ҳиди бутун уйни тўлдирди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Тош фонуслар парпираб ёниб, бутун боғни чароғон қилиб турибди. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар

Собир бутун дунёни унутганди, унинг атрофида қоғоз, қалам ва айтмоқчи бўлган сўзлардан бўлак ҳеч нарса ёʻқ эди. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

Бу кўзлар учун бутун оламни ҳадя эца арзирди. — Ж. Абдуллахонов, Орият

Бутун Фарғона водийсида Чортеракдан олдин ўрик пишмайди. — С. Аҳмад, Уфқ

8. Ўрин, жой, макон ёки кишилар жамоасидаги барча кишиларни билдиради.

Азон паллада бутун Қорабулоқ тоққа жўнади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Бутун Яккатут, балки бутун олам уйқуга чўмганди. — Н. Фозилов, Дийдор

Бугун Чимён қишлоғини бутун мамлакатимиз билади. — Газетадан

Ердан қор кетиши билан кўчиб келиб, бутун оила чумолидай ишлар эдик. — Ойбек, Танланган асарлар

9. Вақт, муддат билдирувчи сўзлар билан келиб, шу сўз орқали ифодаланган вақт, муддатнинг бошидан охиригача бўлган чегарасини, оралиғини ифодалайди.

Бутун йил.

Қутидор эса бутун кун меҳмонхонасига келиб-кетиб турган кўнгил сўровчи ошна, ёр-дўстлари билан овора бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Эрталаб далага жўнайди. Бутун кун ер ҳайдайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бутун умр елкаларидан обкаш тушмаган. — С. Аҳмад, Уфқ

1. 1 Тамомила, тамоман, батамом.

Бу бутунлай бошқа гап. Сизни бутунлай унутибман.

У ишга бутунлай шўнғиб кетди. — Т. Ашуров, Оқ от

Дўстматов довдираб, бутунлай ўзини ёʻқотиб қўйди. — С. Аҳмад, Уфқ

Унинг овозидаги бу яқинлик Нодирани бутунлай эритиб юборди. — С. Зуннунова, Янги директор

2. Қатъиян, узил-кесил.

Чекиш бутунлай ман этилган.

Қурбон ота Мцдан жавоб олиб, Капсанчиларга бутунлай кўчиб келди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. 3 (бўлишсиз феъллар билан) Сира, асло, ҳеч.

Бутунлай қўрқмайман.

Оқила билан Баҳодир бир-бирлари билан бутунлай гаплашмай қўйдилар. — М. Жалолиддинова, Кейинроқ

от 1. Бирон-бир шикаст емаганлик, синмаганлик.

Бутунлигини ҳам, синиқлигини ҳам билиб бўлмайди.

2. Яхлитлик, тўлиқлик.

бу ўринда шоир учун энг муҳими фикр бутунлиги ва аниқлигидир. — ЎТА

Шоҳрух мамлакат бутунлигини сақлаш ва ўзига содиқ фарзандларни ўрни-ўрнига қўйиш мақсадида — Мирмуҳсин, Меъмор

3. Мукаммаллик, тўла-тўкислик.

Пахта деганда юртимизнинг бойлиги, тўкин-сочинлигини, бахтимизнинг бутунлигини тушунамиз. — Газетадан

рвш. Бутунлигича, бутун ҳолда, бор бўйича; тўлиқ, батамом.

У ўлжасини бутунича ютади. — К. Яшин, Ҳамза

Камерон шикастланган меъда ости безини бутунича кесиб олди. — Фан ва турмуш

Очиқиб турган эдим, паловни бутунича ютгим келди. — И. Раҳим, Ҳилола

фл. 1. Бутун қилмоқ, бутун ҳолга келтирмоқ.

Шаҳарда Шокир ота деган маҳсидўзнинг дўконхонасида ўз этигини бутунлаб олибди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Камини тўлдириб бут қилмоқ, расоламоқ, бутламоқ.

1. Бутунлигича, бутун ҳолда.

Ғозни бутунлайин пиширма.

2. Бутунлай, тамоман.

Бутунлайин кетмоқ.