Қидирув

1. Одамнинг билиш, фикр юритиш қобилияти; ақл, онг, мия

Эси паст. Эси бутун. Эсинг борми (жойидами, ўзингдами)? Эсинг борида эл тани, Кучинг борида ер тони — Мақол

2. Ёдда сақлаш, қайта тиклаш қобилияти; ёд, хотира

Эсида бор. Эсимда ёʻқ. Эсида қолмади. Эсдан чиқармоқ. Эсда тутмоқ (сақламоқ)

фл. 1. Ҳаво оқими тарзида юрмоқ, урмоқ, ўтмоқ (шамол ҳақида).

Тоғ томондан қор изғирини эсмоқда. — П. Турсун, Ўқитувчи

Енгилгина эсган шамол димоққа турли ўт-ўлан исларини келтириб урар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. кўчма Юзага келмоқ, юз бермоқ, пайдо бўлмоқ.

Эшик очилиб, Жўра кўрингач, Каримовда кичкинагина қўрқинч ҳолати эсди. — Ҳ. Шамс, Душман

1. Боғлама вазифасини бажаради; бўлса.

бурни бир оз беўхшовроқ эса-да, лекин унинг умуман юз бичими келишган эди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Шахс, нарса, ҳодисалар кетма-кетлигида ўзи бирикиб келган сўз билдирган шахс, нарса ёки ҳодисани бошқаларига нисбатлаб, ажратиб қайд этади.

Мен эса уни овунтиришга, юпатишга уринардим. — Гулдаста

Қирқинчи йиллардан кейин эса умуман геологлар бормаган. — С. Кароматов, Олтин қум

Мисрда рўй берган мана бу воқеа эса ҳаммасидан ошиб тушади. — Фан ва турмуш

Ундан нарида эса устод Мирсалимов чала бўғизланган қўйдек пихиллаб хуррак отарди. — Гулдаста

3. шв. Ундай бўлса, у ҳолда.

Эса, Оққиз, бориб сен ҳам кўриб кел-чи. — Равшан

Чойхоначи юзига фотиҳа тортиб насиҳат қилди: — Эса, бундайин ўтирма — С. Сиёев, Ёруғлик

1. Ўртоқ, ҳамдам, ёʻлдош, шерик

Кўп ўтмай, янги шаҳардаги бошланғич мактабга муаллим бўлиб кирди, билимли рус, қозоқ йигитларидан дўст-эш орттирди — А. Мухтор, Чинор

Ҳасратига қулоқ сол, ҳасратига бўлгил эш — Т. Тўла

Кўпинча бу ҳазил-ҳузулларда улар бир-бирига эш бўлишарди — Н. Норқобилов, Бекатдаги оқ уйча

3. шв. Бола туғилгандан кейин тушадиган қобиқнинг қолдиғи; ёʻлдош

4. Эш (эркаклар исми)

сфт. шв. Эси паст, тентактоб, овсар.

Эсарнинг эртаси кўп. — Мақол

Бир ўғлим эсар, бир қизим майиб туғилди. — Газетадан

сфт. 1. Ачиниш, афсусланишни билдиради; аттанг, афсус.

Шундай қилиб, ёзнинг бутун кўркамлиги иш билан ўтиб кетди. Эсиз-эсиз. — Ғ. Ғулом, Тирилган мурда

Сиз уйда экансиз, билсам, дафтаримни олиб келар эканман эсизгина — А. Қаҳҳор, Адабиёт муаллими

2. мод. с. Афсус(ки).

Алишер! Чинданам шерсиз. Буюк шер. Фақат кўпдир, эсиз, кўп душманингиз. Уйғун ва И. — Султон, Алишер Навоий.

3. Увол, ҳайф.

Эсиз шунча меҳнат. Қўшнига берсам — эсиз ошим, уйда турса — сасир ошим. — Мақол

Э, хотинчалиш бўлмай ўл, эсизгина бўй-баст! — А. Мухтор, Бўронларда бордек ҳаловат