Поиск

tabiiy

tugʻma aql

tabiiy gaz

узбекскийTabiiy asfaltкаракалпакскийТәбийғый асфальтанглийскийNatural asphalt

совокупность природных предметов, явлений или свойств, образующих одно целое. П.к. - исторический предшественник понятия природная система. Термин применяется для обозначения: 1) любых взаимосвязанных явлений природы, 2) закономерных пространственных сочетаний (мозаик) почв, растительности, ландшафтов и т.д.Tabiat majmuasi [lot. complexus - aloqa, qoʻshilmoq] - bir butunlikni tashkil etuvchi tabiat predmetlari, hodisalari va xossalarining yigʻindisi. T.m. tabiat tizimi tushunchasining tarixiy oʻtmishdoshidir. Atama tabiatdagi 1) oʻzaro bogʻliq boʻlgan hodisalarni; 2) tuproq, oʻsimlik, landshaftlarning qonuniy fazoviy birligi va h.k. ifodalash uchun qoʻllaniladi.

qatlamdagi neft yoki gazni ishlayotgan quduq tubiga yoʻnaltiradigan tabiiy kuchlar yigʻindisi. Neft uyumlarida qatlamdagi neftni harakatga keltiruvchi kuchlarning asosiy manbalariga quyidagilar kiradi: suyuqlik tarangligi va jins qovushqoqligi; chegara suvi ogʻirligidan hosil boʻladigan bosim; togʻ jinsi va suvning qayishqoq kengayishidan hosil boʻladigan chegara suvi bosimi; gaz qalpogʻidagi gaz bosimi; neftdan ajralib chiqayotgan erigan gazning qayishqoqligi; neftning ogʻirlik kuchi va h.k. qayd etilgan energiya manbalarining birontasi ustunligiga koʻra, neft uyumlarining quyidagi rejimlari ajratiladi: suvbosimli, qayishqoq suvbosimli, gazbosimli (yoki gaz qalpogʻi rejimi), erigan gazbosimli va gravitatsion rejimlar. Gaz va gazkondensat uyumlarida siqilgan gazning kengayishidan va chekka qatlam suvlari taʼsiridan hamda suyuqlik va jinslarning qayishqoqligidan hosil boʻladigan bosimlar energiya manbai hisoblanadi. Shunga muvofiq gazli va qayishqoq suvbosimli rejimlar farqlanadi. Qayishqoq suvbosimli rejimda chekka suvlar bosimi doimo gazning qayishqoqlik kuchlariga qoʻshilib ketadi, shu sababli bunday rejim sof holda uchramaydi va gazli suvbosimli rejim deb ataladi. Tabiatda qatlamdan neft va gaz ikki yoki uch koʻrinishdagi energiyalar taʼsirida olinishi koʻp uchraydi. Bun, Uyumning tabiiy rejimi