Проект Hayot Foundation
О проекте
Ру
Ру

Поиск

По запросу «boy-u» — результатов: 139

Фильтр
Тип словаря
Толковый Переводной Терминологический Фразеологический
С языка
Узбекский Русский Английский Каракалпакский Турецкий
На язык
Узбекский Русский Английский Каракалпакский Немецкий Французский Арабский Казахский Туркменский Турецкий

Словарные статьи

137
boy

sft. 1. Mol-dunyosi, davlati, boyligi koʻp; badavlat, davlatmand.

Boy odam. Faqir piyoda yurar. Boy — tuyada. — Maqol

Chorakor choraklab olar, boy akam — botmonlab. — Maqol

Xoʻjayinning dadasi katta boy edi, mol-mulkni behad yiqqan edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Yoshligimda boylar eshigida qarol-lik qilganman. — Gazetadan

2. Iqtisodiy jihatdan mustahkam, hech narsadan kamchiligi, muhtojligi yoʻq; toʻkis, badavlat.

Yurt boy boʻlsa, uning bozori ham toʻkin boʻladi. — U. Normatov, Talant tarbiyasi

Biz boy ekanmiz, deb qazilmalarning kulini koʻkka sovurdik. — Fan va turmush

3. (koʻpincha joʻnalish kelishigidagi soʻz bilan). Tarkibida, bagʻrida kerakli va foydali narsalar koʻp, moʻl.

Temirga boy ruda. Yeri boyning eli boy. — Maqol

Oʻzbekiston zamini ham maʼdanlarga boy. — Fan va turmush

Bular ham dorivor moddalarga boy, ham ozuqabop oʻsimliklardir. — Fan va turmush

Jiyda gulining atirga boy hidi ufurib turibdi. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati

4. Biror narsasi, jihati, xususiyati yetarli darajada, toʻla-toʻkis, bekam-u koʻst.

Boy til. Boy tajriba. Boy kutubxona.

Otasi oʻzining boy kutubxonasi bilan bejiz faxrlanmasdi. — K. Yashin, Hamza

Iskandar havas va taajjub bilan binolarga, boy jihozlarga, ayniqsa nozik sanʼat buyumlariga, eshik va derazalarga nazar tashlab qoʻyardi. — Oybek, Nur qidirib

Oʻtgan har bir kun serzavq, sermazmun, turli voqealarga boy boʻldi. — Gazetadan

Uning xotirasi hayratda qolarli darajada boy va tiniq edi. — Gazetadan

5. s.t. shv. (odatda egalik qoʻshimchalari bilan) Er; turmush oʻrtogʻi.

Boyim uyda yoʻq edilar. Och kishi moy tanlamas, qari qiz boy tanlamas. — Maqol

Aylanayin boyimdan, Kishnoqi shu toyimdan. — Boychechak

Man bildim: ammamning boyi oʻlibdi, Bilsang, ammam yesir boʻlib qolibdi. — Intizor

6. Boylarga murojaatda yoki ular haqida soʻz borganda, ularning nomi oʻrnida yoki nomiga qoʻshib ishlatiladi.

Boy ota! Bu gapni bir aytdingiz, yana qaytib gapirmang! — Hamza, Boy ila xizmatchi

Xushxabarlar mana endi janobingizdan boʻladi-da, boy pochcha. — Hamza, Paranji sirlari

Nihoyat, ichkari hovli eshigi taraq etib ochilib, Mirodilboy koʻrindi. — U. Ismoilov, Saylanma

7. Kishi ismining tarkibiy qismi boʻlib keladi:

Boltaboy. Teshaboy, Joʻraboy.

  • Boy kasal Oʻzi ogʻir boʻlmasa-da, parvarish talab qiladigan yoki shunday parvarish uchun bahona boʻlgan kasallik; shunday kasallikka uchragan odam. Dard degan narsa anoyi bemorni topsa, tanasidan chiqmay oʻtirib oladi. Shuning uchun ham ogʻrigʻining tayini yoʻq bemorlarni boy kasal deyishadi. — Mushtum
  • Boy bermoq 1. Yutqizmoq, mahrum boʻlmoq (oʻyinda, ishda, kurashda, turmushda). Boy berilgan ishga pushaymon boʻlishdan foyda yoʻq. — N. Safarov, Hayot maktabiMening boy beradigan narsam yoʻq, akasi, boy berib boʻlganman. — A. Muxtor, AsarlarQulay fursatni boy bermoq.Shu gʻanimat paytni boy bersak, paxta haqida oʻylashning hojati ham qolmaydi. — S. Ahmad, HukmQanday toʻgʻri kelsa, shunday yashashlik — umrni boy berishlikdir. — Gazetadan
  • Sir(ni) boy bermoq Maxfiy narsani yoki zaif tomonlarini bildirib qoʻymoq. Sir boy berding — bosh boy berma. — MaqolBoʻtaboy endi qoʻrqib ketdi, lekin sir boy bermadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariU sap ogʻrindi, lekin sir boy bermadi. — M. M. Doʻst, Lolazor
Полная статья →
boya

rvsh. Soʻz borayotgan paytdan birmuncha vaqt oldin; hali; yaqinda.

Boya shivalab yogʻa boshlagan yomgʻir tingandi. — M. Muhamedov, Qahramon izidan

Munira ham, Ahmad ham boya oʻrtalarida boʻlib oʻtgan toʻqnashuvni unutmagan edilar. — F. Musajonov, Himmat

  • Boya(t)dan beri Anchadan beri (soʻz borayotgan paytga nisbatan). Chokar boyadan beri bir nima demoqchi boʻlar, ammo Avazning feʼlini bilganidan tilini tishlab turgandek edi. — S. Siyoyev, AvazJonim bilan, boyatdan beri aytsangiz boʻlmasmidi Oybek, Tanlangan asarlar.
Полная статья →
boʻyin

ot 1. (3-shaxs birlikda — boʻyni)

2. Odam va umurtqali hayvonlar gavdasining bosh bilan tanani biriktiruvchi qismi.

Oʻgʻrini solsang qoʻyningga, Sirtmoq tushar boʻyningga. — Maqol

Xotin — boʻyin, er — bosh. — Maqol

Tongning mayin shabadasi Nusratbekning boʻyinlarini yoqimli silab-siypaladi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi

Toʻrtkoʻz boʻrining boʻynidan qattiq tishlab, u yoqqa-bu yoqqa yulqilab koʻrdi. — S. Anorboyev, Hamsuhbatlar

Qora koʻzlari uchqun sochib porlaydi. Koʻkraklar baland. Boʻyni oq marvaridday silliq, lablari ehtirosli. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

3. Baʼzi asboblarning ingichka uzunchoq qismi; boʻgʻiz.

Dutorning boʻyni. Shishaning boʻyni.

Devoriga tolgul va boʻyni uzun oftobaning surati solingan baland ayvon. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq, Shishalar boʻyni uzilsin, bosh egib qon yigʻlasin. — Habibiy, Devon

4. tex. Oʻq, val va shu kabilarning podshipnikka oʻrnatiladigan qismi.

Val boʻyni.

  • Boʻyin bukmoq Bu dahshatni, ofatni, u, ehtimol, bir taqdir, bir zaruriyat deb tushunganda, balki kamtarlik bilan boʻynini bukkan boʻlar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Boʻyin egmoq (yoki solmoq) 1. Boshni quyi solmoq. Ikkala ot uzoq yoʻl bosib horiganidan, ogʻir boshlarini koʻtarishga majoli kelmaganday, boʻyinlarini egib turardi. — S. Anorboyev, OqsoyEgilgan boʻyinni qilich kesmaydi. — MaqolShunda ham oʻzidan past deb yurgan kishisiga boʻyin eggisi kelmadi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq solKumush uyalib, zoʻrgʻagina salom berdi va Yusufbek hojining yaqiniga kelib, boʻyin egdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarBoʻyin egib hammasi, Taʼzim qilib turadi. — OysuluvDushmanga boʻyin egma. — MaqolEski raislar boʻyin egarmikan bu yosh juvonga. — I. Rahim, IxlosEshboyev bu takabbur, bezbet bolani boʻyin egishga majbur qilolmagan edi. — Yoshlik
  • Boʻyin qismoq [Otam] Bir kun erimning uzoq sayilga ketganini eshitib, uyimga yetim boladek boʻynini qisib kirib keldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
  • Boʻyin bermoq Boʻysunmoq, gapga kirmoq, koʻnmoq. U birovga boʻyin berishni yomon koʻra-di. — S. Ahmad, UfqIkki yigit chopa kelib, uning jilovidan tutishdi. Qora Baxmal boʻyin bermay, siltab tashlardi. — S. Ahmad, Jimjitlik
  • Boʻyin burmoq Sal norozilik qilib, ishdan boʻyin burganlarning boshi baloga qolar, bundaylarga surgun, badargʻa doim tahdid solib turardi. — K. Yashin, Hamza— Siz, ustod, bir nima desangiz, biz boʻyin burgan emasmiz, — dedi Meʼmorning chehrasi ochilib. — Mirmuhsin, Meʼmor
  • Boʻyin sunmoq Nomardlarga aslo sunma boʻyningni, puch yongʻoqqa toʻldiradi qoʻyningni. — Maqol
  • Boʻyin tovlamoq (yoki tortmoq) Biror ishni bajarishdan, unga qatnashishdan bosh tortmoq. Darvesh Ali qoʻzgʻolonini bostirishga Alisherning oʻzini yuboring. Yo Alisher bu ishdan boʻyin tovlaydi, yo borib, fitnani bartaraf qiladi. — Uygʻun va I. Sulton, Alisher NavoiyBu podshohimizning oliy farmoni, undan boʻyin tovlaydiganlarga u shafqat qilib oʻtirmaydi. — K. Yashin, Hamza
  • Boʻyin toʻlgʻamoq Bizlar bamaslahat nima desak, u boʻyin toʻlgʻamas. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Boʻyin qoʻymoq 1. Koʻnikib, biror ishga kirisha boshlamoq. Gʻulomjon soʻnggi kunlarda mehnatga boʻyin qoʻygan boʻlsa ham, endi bundan oʻzi qoniqa olmadi. — H. Nuʼmon, FasllarAshirbek noiloj jiyanlarining gapiga boʻyin qoʻydi. — Yusuf va AhmadBu ishlar xudoning ishi, koʻn endi, Boʻyin qoʻygin Olloning qudratiga. — Yusuf va Ahmad
  • Boʻyni bogʻliq Tutqun, asir; ergashtirib, sudrab yurilgan. Boʻyni bogʻliq it ovga yaramas. — MaqolBoʻynim bogʻliq ham emas, yechiq ham emas. Qamoq boʻlmasa ham, qamoqqa oʻxshaydi. — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Boʻyniga 1. Gardaniga, zimmasiga, ustiga. Katta roʻzgʻorning hamma gunohi raisning boʻyniga — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchliBularning barchasi uning boʻyniga qarz boʻlib yotardi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaNima uvoli boʻlsa — haq boʻlsin, nohaq boʻlsin — guvohning boʻyniga, deb hukm qilaman. — Luqmoni HakimMen qoʻlimdan kelganini qildim, endi [bolaning] uvoli sizning boʻyningizga — yersiz qoladimi, yetim boʻla-dimi — A. Qahhor, Asarlar
  • Boʻyniga arqon solmoq Majbur qilmoq. Albatta, mening boʻynimga birov arqon solayotgani yoʻq. Tushungan odam [kolxozga] kiradi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
  • Boʻyniga minib olmoq 1. Boʻysundirib, izmiga tushirib olmoq. Erkak boshimni egib, qaytib boramanmi, unaqada xotinim boʻynimga minib oladi. — S. Ahmad, UfqKampir koʻziga yosh oldi: — Oʻgʻilginamning boʻyniga minib olgan bu juvonsoʻxta. — Mushtum
  • Boʻyniga olmoq 1. Oʻz ustiga, zimmasiga olmoq. [Homid:] Basharti shu xizmatni bajarib berishni boʻyningga olsang, ont bilan ayta-manki, davlatimning yarmisi seniki boʻlsin! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarMargʻuba ogʻirlikni yana oʻz boʻyniga olmoqchi boʻlib turgan edi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroqlarVohidovga shipshitib qoʻyishni men boʻynimga olaman. — S. Zunnunova, Yangi direktorBir gap bilan boylab berdim qoʻlimni, Boylogʻliman, boʻynimga oldim oʻlimni. — RustamBiz jallod darrasiga, oq poshsho surguniga, xon boltasiga, toʻralar, boylar kaltagiga chidashni boʻynimizga olganmiz. — S. Siyoyev, AvazSamad, oʻzing gunohingni boʻyningga ol, shunday qilsang, jazong ham yengil boʻladi. — YoshlikBoʻldi endi, aybni boʻynimga oldim-ku axir. — K. Yashin, HamzaHamon aybni oʻz boʻyningizga olmaysiz, astagʻfirullo. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Boʻyniga osilmoq Birovga xiralik qilib yopishib olmoq. Buncha mening boʻynimga osilib olding?
  • Boʻyniga tushmoq 1. Gardaniga, zimmasiga, ustiga tushmoq. Basharti majlisdan oʻtkazishsa, boʻynimga katta qarz tushadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariShunday qilib, movut mening boʻynimga tushib turibdi, deng?! — S. Zunnunova, Yangi direktorAyb kimning boʻyniga tushdi?
  • Boʻyniga qoʻymoq 1. Gardaniga, zimmasiga, ustiga yuklamoq, topshirmoq. Men hozir boy bilan gaplashaman, hovlingni oʻzingga qaytartiraman, toʻy xarajatlarini boyning boʻyniga qoʻyaman. — N. Safarov, Tanlangan asarlarkelgan sovchilarning oʻzlariga yoqmaganiga gunohning barini Kumushning boʻyniga agʻdarib javob berar, ammo ikkinchi yoqdan tuzukroq joyni koʻzlar edilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarSalimboyvachcha qogʻozni qoʻlda mahkam siqib, gʻurur bilan davom etdi: —Bu narsa qoʻlimdami, hech kim biron aybni boʻynimga qoʻya olmaydi. — Oybek, Tanlangan asarlarYolgʻon aytmagan boʻlsa, yuzlashtir, boʻynimga qoʻyib bersin! — A. Qahhor, Asarlar
  • Boʻynida(gi) Gardanida(gi), zimmasida(gi), ustida(gi). Uy-roʻzgʻor, mol-hol, bola-chaqa — hammasi Xolisaning boʻynida edi. — S. Nurov, NarvoyKatta singlim Oyshaxon toʻrtinchi sinfda oʻqiydi. Hovlini supurish, idish-tovoqlarni tvish oʻshaning boʻynida. — X. Toʻxtaboyev, Sariq devni minibAvvalo boʻyningdagi qarzingni uz, undan keyin kigiz bilan bigiz soʻra-da. — K. Yashin, Hamza
  • Boʻynidan boylaganday Biror ish-amalni bajarishga majburlik holati; majburan, erksiz ravishda; istab-istamay.
  • Boʻynidan soqit qilmoq Qutulmoq, ozod boʻlmoq. Ular eshaklarni boʻyinlaridan soqit qilish toʻgʻrisida maslahat qilishibdi. — Luqmoni Hakim
  • Boʻyni yor bermaslik Boʻysunmaslik, oʻziga ep koʻrmaslik, istamaslik. Oʻqishga boʻyni yor bermagan Abdusattor yoshligida koʻcha-koʻyda sudralib yurdi. — GuldastaPoʻlatjon Abdurahmonov oʻz ota-onasiga yordam berishdan bosh tortib, kolxozda ishlashga boʻyni yor bermay, tekin tomoq izlab, shaharma-shahar, qishloqma-qishloq daydib yuribdi. — M. Abdullayev, Tekin tomoq
  • Boʻyni yoʻgʻon koʻchma Zoʻravon, mushtumzoʻr; chapani odam. [Oʻgʻlingizning] Boshiga bir musht urib, bir burda qattiq non beradigan bir boʻyni yoʻgʻonga tegmasam, men ham yurgan ekanman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
  • Boʻyni sinmoq Magʻlub boʻlmoq, yengilmoq. Kanizlar esa: — Osimjon soʻzida turolmadi, boʻyni sindi-ku, — deb taʼna qildi,\ar. — J. Sharipov, Xorazm
Полная статья →

Показать все · 137 →

В определениях

2