Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«зи» бўйича 2538 та натижа

Филтр

← Барча натижалар

Луғат мақолалари

2538 та · 1-саҳифа / 127
зид
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

сфт. 1. Бир-бирига хилоф, қарама-қарши, акс, қарши.

Тошпўлатнинг миясида бир-бирига зид фикрлар талашар эди. — К. Яшин, Ҳамза

Авазнинг дилини бир-бирига зид, нохуш туйғулар тимдалаб ўтди. — С. Сиёев, Аваз

Холиса эрининг майлларига бошқа зид чиқмасликка аҳд қилди. — С. Нуров, Нарвон

2. Бир-бирига душман бўлган, ўзаро келиштириб бўлмайдиган, қарама-қарши.

Қандай қилиб сиз билан менинг дилим бир бўлсин! Ҳеч қачон бир бўлолмайди. Аксинча, ўт билан сувдек зид. — П. Турсун, Ўқитувчи

  • Бировнинг зиддига иш қилмоқ Бировга қарши иш қилмоқ, кимсага душманлик қилмоқ. Воқеадан хабарим бор. Тоҳиржон зиддингга иш қилмоқда. — С. Абдулла, Тоҳир ва Зуҳра
  • Зидди заҳар Заҳарланганда сут, қатиқ зидди заҳар ҳисобланади.
Тўлиқ мақола →
зил
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

Ердан узиб бўлмайдиган даражада оғир (нарса, юк ҳақида).

Зил юк.

Лойга тушди югуриб шу чоғ, зил шотини кўтарди азот. — Мирмуҳсин

Шофёр зил гавдасини бир тебратиб қўйиб, яна гапга тушиб кетди. — Муштум

  • Ичдан зил кетмоқ 1. Қаттиқ мулзам бўлмоқ, хижолат тортмоқ; Натижада ютуқларимизни кўролмай, ич-ичидан зил кетаётган душманларимиз шарманда-ю шармисор бўлди. — Н. Сафаров, Оловли изларМадумар ҳокимнинг совуқ муомаласини кўриб, ичидан зил кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Тўлиқ мақола →
зим
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда
  • Зим (ёки зим-ғойиб) бўлмоқ Ёʻқ бўлмоқ, ғойиб бўлмоқ, ёʻқолмоқ, бедарак кетмоқ. Бир ҳафтадан бери қаёққа зим бўлдинг? — З. Фатхуллин, Оби ҳаётҚилғилиқни қилиб бўлиб, бандитлар бирпасда зим-ғойиб бўлдилар. — Ё. Хаимов, М. Раҳмон, Ҳаёт-мамотИкромжон диванга ўтириб қолди. Турсунойнинг завқи зим-ғойиб бўлди. — Ш. Холмирзаев, Оғир тош кўчса
Тўлиқ мақола →
зиқ
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

рвш. 1. (фақат кесим вазифасида) Ғоят чекланган, тиғиз; ниҳоятда оз.

— Боришим керак. Вақт жуда зиқ, — деди Ҳотам. — М. Ҳазратқулов, Журъат

Вақт зиқ, тонг ёриши яқин, тез ҳаракат қилиш керак эди. — А. Раҳмат, Эллик бир баҳодир

Умрзоқ ота иш тиқилинч, вақт зиқ эканини фаҳмлаб, ошдан гап очмай қўя қолди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

2. Бекордан-бекор диққат бўлаверадиган, тажанг, юраги тор.

Зиқ одам.

3. Юракни эзадиган, диққатни оширадиган.

Зиқ иш.

  • Зиқ бўлмоқ Арзимаган нарсага юраги сиқилмоқ, диққати ошмоқ, диққат бўлмоқ. — Оҳ, Пўлат, ғалати одатинг бор-да ўзингдан-ўзинг зиқ бўлаверасан,— деди Баҳор. — Ш. Рашидов, Қудратли тўлқинШу қадар зиқ, нозиктабиат бўлиб қолгани учун Бегимхон кўп дакки эшитди. — И. Раҳим, Чин муҳаббатҲадеб ишга тўғри бориб, тўғри қайтаверса ҳам, зиқ бўлиб кетаркан киши. — Ф. Мусажонов, Собиқ
  • Зиқ қилмоқ Кимсанинг юрагини сиқмоқ, диққатини оширмоқ, қийнаб безор қилмоқ. Бой кечадан бери уйдан жилгани ёʻқ, уйдагиларни ҳам зиқ қилиб юборди. — Ҳ. Нуъмон ва А. Шораҳмедов, Ота
Тўлиқ мақола →
зир
Изоҳли луғат · яна 3 та луғатда

рвш. Иш-ҳаракатнинг тез, чақ-қон бажарилишини, қайта-қайта амалга ошишини билдирадиган сўз.

Хизматкор хотин зир югуриб, чой тайёрларди. — Мирмуҳсин, Умид

Меҳмонларга ҳали у, ҳали буни ташиб, ташқари ҳовли билан ичкари ҳовли ўртасида зир югурдим. — П. Турсун, Ўқитувчи

Наҳотки икки йилдан бери бир бечорани зир қатнатиб овора қилсалар, Тошкент қишлоғи билан Марғилоннинг ораси озгина ёʻлми ахир? — А. Қодирий, Ўтган кунлар

  • Зир титрамоқ 1. Совуқдан, қўрқув ёки ҳаяжондан қаттиқ қалтирамоқ. Зир титра-дим, бир қўрқдимки, нафасларим бўғилиб кетди. — Ойбек, Нур қидирибЗумрад зир титраб, ҳамма уйни айланиб чиқди. — С. Сиёев, Отлиқ аёлУ мендан зир титрайди.Такяхона эшиги ичкаридан тарс-тарс урилди. Эшони судур зир титради. — Ш. Холмирзаев, Қил кўприк
  • Юраги зир этмоқ Юраги шув этмоқ, юраги гуп-гуп уриб кетмоқ. Танти-бойваччанинг юраги зир этиб кетди. — Ойбек, Танланган асарлар
Тўлиқ мақола →
зич
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

сфт. 1. Орасида бўш жой, тирқиш қолдирмай, бир-бирига тақаб қўйилган, ёпиш-тирилган; жипс.

Зич пол. Эшикни зич ёпмоқ.

Зич қўйилган каравотларда юзга яқин бола ухлаб ётибди. — Р. Файзий, Сен етим эмассан

Жуда қалин, дўлдай зич учаётган ўқлар самолётларнинг теварак-атрофидан визиллаб ўтиб турибди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

Зич қўйилган парталарни тўлатиб ўтирганларнинг ҳаммаси ота-оналар эди. — С. Зуннунова, Янги директор

2. Кўп; тиғиз, қалин.

Зич ўрмон.

Майдонча атрофида одамлар зич. — Т. Обидов, Юсуфжон қизиқ

Автобус ичида одамлар зич, ҳаво дим, турли хил атирларнинг ҳиди аралашиб, нафасни бўғадиган бир вазият юзага келган эди. — Газетадан

Тўлиқ мақола →
зикр
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

от 1. Зикр этмоқ (қилмоқ) кт. Эсламоқ, ёдга олмоқ, қайд қилмоқ.

Навоий юқорида номлари зикр этиб ўтилган шоирлар билан яқиндан таниш бўлган. — ЎТА

Айниқса қуйида зикр қиладирган ҳолимиз бу икки опа-сингилнинг характердаги фарқларини очиб кўрсатиш учун етадир. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Тасаввуфда мусулмонларнинг худони ёдга олиш билан боғлиқ маросими ва шу маросимда айтиладиган мусиқий-шеърий туркум.

Биз зикрдан гузарга чиқиб, ҳар ер-ҳар ерда бўлаётган базмларни томоша қилдик. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Халфаларни ҳам таклиф этинг, зикр олдидан овқатланиб олишсин. — Ё. Шукуров, Қасос

Тўлиқ мақола →
зина
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от 1. Бино ва иншоотларда юқорига чиқиш ёки пастга тушиш учун мўлжаллаб ясалган поғонали қурилма ва унинг ҳар бир поғонаси; зинапоя.

Ғиштин зина. Мармар зина. Зинадан чиқмоқ.

Ҳамдам ака айвон зинаси олдида тўхтади. — С. Зуннунова, Гулхан

[Алимардон] Кампирнинг гапларини эшитиб ҳам ўтирмай, зиналардан чопиб тушиб кетди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Сафарали бир зина пастга тушган эди, орқада рус қизи бир нима деди. — Ойдин, Келин ўғил туғибди

2. Остона, бўсаға.

Эшик очилиб, шоп мўйлов, гўштдор юзидан заҳар томчилаган Мочалов билан бирга унинг каби погонли, яроғ-аслаҳали тўра зинада қаққайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Узоқдан дарвозамиз кўринганда, юрагим шув этиб кетди. Дарвоза зинасида кимдир чўққайиб ўтирарди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

3. Босқич, поғона; марта, карра.

Хоннинг ёʻлбошчиси бўлган кишининг ўзи зулмда Азизбекдан неча зина баланд ўринни ишғол этувчи кимса бўлса, биз қандоқ қилайлик! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Тўлиқ мақола →
зино
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от 1. Никоҳсиз, ношаръий жин-сий алоқада бўлиш; фаҳш.

Бир шаҳарда бир бузуқ хотин бор экан. Шу хотин қариганда, қиёмат ваҳмига тушиб, аъламнинг олдига борибди: — Аълам почча, киши зино қилса нима бўлади? — деб сўрабди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Мана шу табиати билан у [Қосим ювош] хиёнат, зинони билмаган ибтидоий давр одамларини эслатарди. — Ў. Ҳакимали, Навбаҳор

2. Гуноҳ, айб.

— Бомдод намозида ё шариатга, ёинки зино ишларга рўйхушлигингизни аён қилинг,— деди мударрис Мамаражаб. — С. Сиёев, Қиз боланинг панди

Насриддин ҳам кетар сал йироқ, Юз бермасин тағин бир зино. — М. Али, Боқий дунё

  • Валади зино
Тўлиқ мақола →
зира
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от Зирадошлар оиласига мансуб кўп йиллик хушбўй зиравор ўсимлик ва унинг овқатга ишлатиладиган уруғи.

Садаф хушбўй зира солинган шавлани чолга суриб қўйди. — Ш. Холмирзаев, Бодом қишда гуллади

Чошнигир аёл олтин лаганда зира ҳиди келаётган кабоб кўтариб кирди. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Тўлиқ мақола →
зирҳ
Изоҳли луғат · яна 4 та луғатда

от Ҳарбий кема, танк ва шу кабиларнинг ўқ ўтмайдиган темир (пўлат) қопламаси; брон.

Гоҳ кунлари чўл шамоли чинқириб келиб, азамат экскаваторнинг зирҳларига, ғилдиракларига урилади. — Ш. Ғуломов, Қалб ундайди

Тўлиқ мақола →