Проект Hayot Foundation
Ру

Поиск

По запросу «yeng» — результатов: 525

Фильтр

← Все результаты

Словарные статьи

525 · страница 1 из 27
yemoq

fl. 1. Taom isteʼmol qilmoq, ovqatlanmoq, tanovul qilmoq.

Qovun yesang — sahar ye, sahar yemasang — zahar ye. — Maqol

Birov ichib oʻlgan deydi, birov yomonroq ovqat yegan ekan deydi. — Guldasta

U [Bektemir] okopda qattiq nonni kisirlatib chaynab, konserva bilan qoʻshib, maza qilib yedi. — Oybek, Quyosh qoraymas

2. Tirikchilik yoki maishat uchun ishlatmoq, sarf qilmoq.

Yotib yeganga togʻ ham chidamaydi. — Maqol

U [mirzo] bir kunlik daromadini oʻn kun yer edi. — A. Qahhor, Mirzo

Hosilini yeganda eslasalar, bas, degan orzu-oʻyi qurshamish uni. — Guldasta

3. Oʻziniki qilmoq, oʻzlashtirib olmoq.

Uyezd hokimi akangni mingboshi qilaman deb, uch ming yigirma yetti soʻm pulini yeb, saylovda degrezlik Isomiddin degan jallobni saylagan ekan. — A. Qahhor, Yillar

Akam birovning tomini teshib qamalgan emas yo birovning haqini yegan emas. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. Koʻchma Ishdan, safdan chiqarmoq; shikastlantirmoq, mayib qilmoq; oʻldirmoq.

Otni yeding, dedim ichimda. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Shunday, doʻstim. Endi uning oʻzini yoʻq qilmasak, seni ham, meni ham yeydi — dedi Davlatyor. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Kambagʻalchilik odamning yorugʻ dunyodan boʻlgan umidini kemirib, zangday yeb tashlar ekan. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. Baʼzi soʻz-otlar bilan qoʻllanib, shaxsga shu soʻz bildirgan narsaning (zarbning) tegishi maʼnosini bildiradi. Masalan,, musht yemoq, qamchi yemoq, tepki yemoq, shapaloq yemoq, tarsaki yemoq va boshqalar

  • Adabini (yoki taʼzirini) yemoq vaqtincha qozongan muvaffaqiyatlari bilan taltayib ketgan fashistlar adablarini yemoqdalar. — N. Safarov, Tanlangan asarlarBoʻldi, yaxshilar, shuncha taʼzirini yedi, endi tavba qilgandir. — A. Muhiddin, Riyokor
  • Barham yemoq Dunyoda nohaqlik qancha kamaysa, tuhmat barham yesa, shuncha yaxshi. — Shuhrat, Jannat qidirganlar
  • Boshini yemoq Bu feʼling boʻlsa, yo murodingga yetasan, yo boshingni yeysan. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
  • Gap yemoq Qishning uzun kunlarida ulfatlar bu yerda gap yeyishadi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
  • Dakki (yoki dashnom) yemoq Kichkina bir qizchadan dakki yegan haligi ayol Ergashoyni talab berdi. — N. Safarov, Tanlangan asarlar
  • Dam yemoq
  • Zaxa yegan
  • Ilonning yogʻini yegan Shum ukasi, ilonning yogʻini yegan moʻltoni onasi borligini yashirgandir — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
  • Ichini (yoki ich-etini) yemoq Ruhan azoblanmoq, bezovtalanmoq. U shu ogʻir fikrlar bilan ichini yeb turganda, ichkaridan paranjili xotin chiqib, erkaklardan olisroqda toʻxtadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaSodda qishloq bolasi diliga tugilgan gaplarni aytolmay, koʻp vaqt ich-etini yeb, sarosimada yurdi. — S. Ahmad, Ufq
  • Lat (yoki shikast) yemoq Boʻronda lat yegan tomlar, taxta devorlar remont qilindi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchliHavo jangida shikast yegan nemis samolyoti yigirma-oʻttiz metr nariga kelib qoʻndi. — A. Qahhor, Oltin yulduz
  • Oftob yemoq Oftob taʼsiri oʻtmoq, tegmoq. Uzun shim kiygan bu yosh yigitning siniqqan rangiga koʻzi tushishi hamon, oftob yemagan studentlardan boʻlsa kerak, deb oʻyladi. — S. Anorboyev, Oqsoy
  • Pand yemoq
  • Pishirib ye (pishirib yesin, pishirib yeydimi) Oʻzingga buyursin, oʻzingdan boshqaga kerakmas maʼnosini bildiradi. Gulnor oʻlgur, seni birov pishirib yeydimi? — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Pushaymon yemoq (yoki boʻlmoq) Biror ish, xatti-harakati uchun afsuslanmoq, afsus chekmoq. Hoy Sodiq, koʻzingni och! Keyin pushaymon yeysan! — S. Abduqahhor, Koʻzlar
  • Sovuq yemoq Sovqotmoq. Ot pishqirigʻidan choʻchib tushdi-yu, shundagina oʻzining sovuq yeya boshlaganini sezdi. — N. Fozilov, Diydor
  • Taraddudini yemoq (yoki koʻrmoq) Harakatini qilmoq. Urush taraddudin hammangiz yenglar. — Yusuf va Ahmad
  • Firib yemoq
  • Esini (yoki aqlini, miyasini) yemoq Hoy Yoʻlchi, esingni yedingmi? — Uyat. Oybek, Tanlangan asarlar
  • Quloq-miya(si)ni yemoq Gapiraverib joniga tegmoq. Bas qil, quloq-miyamni yeding!shsh Ey, qoʻying, afandim, shu gap bilan oʻn yildan beri quloq-miyamni yeysiz. — A. Muxtor, Opa-singillar
  • Gʻamini (yoki qaygʻusini) yemoq Tashvishini qilmoq, oʻylamoq. Taxtda oʻtirgan Nekolay sani, mani qaygʻumizni yeydimi? — Oybek, Tanlangan asarlarSiz, oʻgʻlim, gazet-pazetingizni koʻrib, kechqurunning gʻamini yeng. — A. Qahhor, Asror bobo
  • Gʻam yemoq
  • Yeb yuborgudek (yoki qoʻygudek) Oʻta gʻazab, jahl bilan. Sanobar koʻzlarini katta ochib, Eshon oyiga yeb yuborguday qaradi. — K. Yashin, HamzaU Sheraliga yeb qoʻygudek tikilib qoldi. — S. Karomatov, Oltin qum
  • Yegani oldida, yemagani ketida Roʻzgʻori yaxshi taʼminlangan, hamma narsa taxt, kamchiligi yoʻq. Nusratullaning yoʻli boshqa, uning tappa-tayyor ota mulki bor, yegani oldida, yemagani ketida. — A. Muxtor, Opa-singillar
  • Yemagan somsaga pul toʻlamoq Bekordan-bekor chiqimdor boʻlmoq, haq toʻlamoq; qilmagan ishiga javobgar boʻlmoq. Yemagan somsaga pul toʻlash, deb shuni aytadi — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Полная статья →
yengmoq

fl. 1. Kurash, jang va shu kabilarda gʻolib boʻlmoq, gʻalaba qozonmoq, raqibini magʻlubiyatga uchratmoq.

Makkor devni yengmoq. Musobaqada bizning komandamiz yengdi.

Yoʻlchi ham, Qora Ahmad ham musht bilan bir-birlarini yenga olmasliklariga ishonch hosil qilishdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Qarshilik, qiyinchilik va shu kabilarni bartaraf etmoq, uni yoʻq qilmoq, qiyinchiliklarni yengmoq.

Hayot nashidasi shu kurash, xavf-xatar, toʻsiqlarni yengib oʻtish, intilish bor uchun ham qiziq, lazzatli. — S. Nurov, Narvon

Jangchilarimiz bosqinchilarning qattiq qarshiligini yengib, Dneprdan ham kechib oʻtdilar. — Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi

3. Taʼsirini oʻtkazmoq, taʼsir kuchi gʻolib kelmoq (dard, kasal kabilar haqida).

Elgeldining koʻzlaridagi gʻazabni baxtsiz bir maʼyuslik yenggan edi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Gʻam-koyish xiylagina yengib qoʻygan Marasul kirdi. — A. Qahhor, Ogʻriq tishlar

4. Oʻziga boʻysundirmoq, hukmiga olmoq.

Juvon toyni bemalol yengib ketayotgan boʻlsa ham, qishloqdan chiqquncha, Asqar ota juda toliqdi — A. Qahhor, Xotinlar

Toʻgʻri, besh-oʻn kun qattiqchilikni ustimizga olib, shu oz ulov bilan koʻklamni yengib olsak, koʻp odamlarning koʻzi ochilib ketadi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

5. Gap bilan ustun kelmoq, oʻz gapini oʻtkazmoq.

— Abdishukurni xudo gapga bichgan, yengib boʻlmaydi, — dedi Jamolboy pixillab. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ota oʻgʻlini gap bilan yengib boʻlmasligini fahmlab, irgʻib turdi. — S. Siyoyev, Avaz

6. Haydamoq, minmoq (aravani).

Balki u [aravakash] oʻz aravasini emas, boy aravasini yengib ketayotgandir. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Полная статья →
yengil

YEŊIL ’vazni kam’, 'vazmin emas’. Yuki ye n g i l eshak yotagon boʻladi (Maqol). Bu sifat qadimgi turkiy tildagi ’vazni kam boʻl-’ maʼnosini anglatgan yeŋi-feʼlidan -l qoʻshimchasi bilan yasalgan: yeŋi- + l = yeŋil (ЭСТЯ, IV, 189); yeŋi- feʼli esa ’vazni kam holat’ maʼnosini anglatgan yeŋ soʻzidan -i qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, IV, 184): yeŋ + i = yeŋi-

1. Ogʻirligi, vazni kam, vazmin emas. . ■■

Yengil yuk. Yengil tosh. Yuki yengil eshak yotagʻon boʻladi — Maqol

Mansurov qoʻzini yengil deb oʻylab, boʻshroq olgan edi, juda ogʻir ekan, qoʻlini egib, tushib ketishiga sal qol- — P. Qodirov, Qora koʻzlar

2. Qalin va issiq boʻlmagan, yalang qavat; yupqa, yupun

Nuri yupqa, yengil roʻmol uchidagi tugunchakni yeshib, buklangan qogʻoz chiqardi- — Oybek, Tanlangan asarlar

Mezbonlar yengil kiyimda, baland ayvonning bahavo yeriga qoʻyilgan stolning ikki yogʻida xomush oʻtiri-sharedi — A. Qahhor, Mirzo

3. Kuchi, taʼsiri ortiq boʻlmagan; kuchsiz

Havo anchayin salqin edi.. Yengil shamol esardi — Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiri

Avazning dimogʻiga yengil sharob hidi urildi — S. Siyoyev, Yorugʻlik

4. Asta va muloyim, yoqimli

Yengil tabassum

Kiyim yechadigan joyda turib.. bir yigit bilan yengilgina salomlashdi — Mirmuhsin, Umid

Yigirma minut qadar vaqt oʻtgandan keyin, yengil taʼzim bilan Gulandom kirib keldi — Oybek, Tanlangan asarlar

5. Katta kuch-mehnat talab qilmaydigan; ogʻir, qiyin emas

Yengil vazifa. sht Bizga sizday bir odam kerak. Biznikida ish ming marta yengil — Oybek, Tanlangan asarlar

Chindan, adam borida oyimga yengil edi.. ishxonasiga borib kelishni bilardi, xolos — H. Nazir, Yonar daryo

6. U qadar jiddiy, xavfli boʻlmagan, ogʻir emas

Hozir ahvoli ancha yengil

Men janglarda uch marta yengil va ikki marta ogʻir yarador boʻldim — Nazarmat, Joʻrlar baland sayraydi

Tepki kasalligida.. nervsistema-sida ham har xil oʻzgarish boʻlib, yengil oʻtadigan meningit ham boʻlishi mumkin — "Saodat"

7. Ruhan erkin, tetik holatli, yoqimli his-tuygʻuli

Baʼzan kishi bir-biri bilan gaplashib, koʻnglidagini boʻshatib tursa, oʻzini yengil sezadi — P. Tursun, Oʻqituvchi

Oʻrtadagi noqulaylik, xijolatpazlik yoʻqoldi, tabiiy va yengil muhit paydo boʻldi — F. Musajonov, Himmat

8. Jiddiy, rasmona boʻlmagan, yengil-yelpi (fikr, mulohaza va shu kabilar haqida)

Bazi yengil mulohazalaring onangnikidan qolishmaydi, Otabek! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Men bir xizmatkorlaring boʻlsam.. Siz juda yengil oʻylaysiz — Oybek, Tanlangan asarlar

9. Yuzaki fikr yuritadigan, oʻz ishi, gap-soʻziga jiddiy eʼtibor bilan qaramaydigan; oyogʻi qingʻir

Oʻzingga munosib gapni gapir! Yengil boʻlma!A — Qahhor, Mayiz yemagan xotin

hovliqma, laqma, yengil Lutfiniso bunga chindan ishonar.. kim koʻrinsa, shunga koʻz yoshi qilar edi — Oybek, Tanlangan asarlar

Полная статья →
yengillik

ot 1. Yengil ekanlik.

Yukning yengilligi. Ovqatning yengilligi. Masalaning yengilligi.

2. Erkin, yengil holat, sharoit.

— Podshohlarning tez-tez oʻlib turgani maʼqul, bu esa fuqaroga bir qadar yengillik keltiradi, — derdi Meʼmor. — Mirmuhsin, Meʼmor

3. Ruhiyatdagi yoqimli holat, xush kayfiyat.

Odamning ruhida shu qadar yengillik paydo boʻladiki, qanot chiqazib, olis ufqlarga uchib ketging keladi. Oʻ. — Hoshimov, Nur borki, soya bor

Poyezd qoʻzgʻalgandan keyin, Zamira ajoyib bir yengillik his qildi. — P. Qodirov, Uch ildiz

4. Oqibatini oʻylamay qilingan harakat, yengiltaklik.

Uyini tashlab ketib, yengillik qilib qoʻydimi-a! — S. Zunnunova, Gulxan

Mirzakarimboyning qizi Nurini-soning tabiatida yengillik bilan makr ustun turar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Xotiningiz yengillik qilayotgan boʻlsa, siz ogʻirlik qiling. — S. Ahmad, Ufq

5. Imtiyoz.

U xizmatda ham oʻziga zarracha yengillik talab qilmadi. — Sh. Rashidov, Qudratli toʻlqin

Полная статья →
yengiltak

sft. 1. Oqibatini oʻylamay ish qiladigan, yengil tabiat.

Yengiltak kishi.

Mehnatkash xotin oʻzini ishga urdi, yengiltak Oʻrinboy esa alamiga chidolmay, ichib kela boshladi. — S. Nurov, Yangicha toʻylar muborak

2. Odobsiz, axloqsiz, suyugʻoyoq.

U [Fuod afandi] Hoji xola singari yengiltak qiz-juvonlarni axtarar edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Oʻz umrini xazon qilgan, bir yengiltak ayolni xotinidan afzal koʻrgan bu yigit kim oʻzi? — Gazetadan

Полная статья →