«qiruvchi» boʻyicha 116 ta natija
ot 1. Qirmoq feʼlidan sifatdosh.
2. Qirgʻin qiladigan, qirgʻin keltiradigan, qiradigan odam, qurol.
Qiruvchi samolyot.
Bu shishalar batalon qiruvchilari majaqlagan dushman mashinalarining benzini bilan toʻldirildi. — I. Rahim, Chin muhabbat
fl. 1. Narsaning beti(sirti)ni pichoq, kapgir va shu kabilar narsa bilan sidirmoq, tarashlamoq.
Oʻzing ham qirib qoʻygan sabziday boʻlibsan. — E. Raimov, Ajab qishloq
kapgir bilan qozonni qirar ekan, jerkib: — Hadeb yigʻi toʻgʻrisida gapirmang, — dedi. — A. Qahhor, Asror bobo
shundoqqina koʻrinadigan joyiga kimdir mix bilan qirib, Erkin, deb yozib qoʻyibdi. — S. Ahmad, Saylanma
Sigiringizning qanshariga temiratki chiqibdi, namakob surkadim, nos surkadim — boʻlmadi, pichoq bilan qirib, kerosin surkash kerakmish. — A. Qahhor, Yangi yer
2. Moʻy-tuklarni oʻtkir asbob bilan tarashlab, tagidan kesib olmoq; shu usulda tozalamoq.
Soch(ni) qirmoq.
Mahkam aka Sarsenboyning sochini ustarada qira boshladi. — R. Fayziy, Sen yetim emassan
3. Qirgʻich, qoshiq va shu kabilar asboblar bilan sidirib maydalamoq.
Turp qirmoq.
Yoshlar kabob chaynashyapti, men boʻlsa, qovunni qirgʻichda qirib yedim. — I. Rahim, Ixlos
4. Koʻplab yoki yoppasiga oʻldirmoq, qirgʻin qilmoq.
Dushmanni qirmoq. Zararkunandalarni qirib tashlamoq.
Bu qon kom desang, yana toʻkaman. Hammasini qiraman. — Oybek, Tanlangan asarlar
Baliqchi qushlar kemiruvchilarni koʻproq qiradi. — Fan va turmush
5. s. t. Koʻplab, koʻp miqdorda yigʻmoq, toʻplamoq, qoʻlga kiritmoq, oʻlja qilmoq.
Bolalar olchani rosa qiribdi.
Gaplariga qaraganda, u bir necha maktabda hisobdan dars berar va pulni kirar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
QIR I 'yassi togʻ', 'baland tekislik'. Togʻlarda konlar, hirlarda galla behad (Habibiy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli qïr tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 314; DS, 445); keyinchalik oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïr > qir. QIR II 'chet\ 'zih'. U ehtiyotkorlik bilan koʻz h i r i n i tashlab hoʻydi-yu, .. (Sharof Rashidov). Bu 41-35 soʻz hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmay, odatda iboralar tarkibida qatnashadi. Qadimgi turkiy til aks ettirilgan manbalarda ham bu soʻz keltirilmagan. ССТТНda (II, 42), КРСda (493) bu soʻz nohaq ravishda qïr ( 1 baland tekislik') soʻzining maʼnolaridan biri si — fatida keltirilgan. Aslida qadimgi turkiy tilda 'chet', 'zih' maʼnosini anglatuvchi alohida soʻz boʻlgan, OʻTILda bu soʻz qir II tarzida keltirilgan
P. Tursun, Oʻqituvchi
Togʻlarda turli konlar, qirlarda gʻalla behad — Habibiy
a fighter-bomber (airplane)
QIRQ 'oʻttiz bilan ellik oraligʻidagi oʻnlik miqdor'. Q i r h i g a chidagan h i r h biriga ham chida (Maqol). Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli qïrïq tarzida talaffuz qilingan (ДС, 446), keyinroq qïrq shakli yuzaga kelgan (Devon, I, 333); oʻzbek tilida ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: qïrïq > qïrq > qirq. Bu soʻz oxiridagi — (ï)q qismi feʼldan ot yasovchi qoʻshimcha boʻlsa kerak, lekin manbalarda bu yerdagi maʼnoni anglatuvchi qïr— feʼli oʻz aksini topmagan
1. snq son 40 raqami va shu rakam bilan ifodalanadigan son, miqdor. Qirq kokil - mayda oʻrilgan soch
Qirq kishi
Qirq metr gazmol
Qirq soʻm pul
Qirq tonna yuk
Qirqdan uchni ayirmoq
Bir kun tuz ichgan joyga qirq kun salom (ber) — Maqol
Qirqqa chidagan, qirq birga ham chida — Maqol
Oʻttizida er atangan qirqida sher atanar — Maqol
Bir oz sabr qilsang, qirq kokil qilib qoʻyardimki, orqangda tolbargakday hilpirardi — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar
2. etn. Kishi vafotidan soʻng oʻttiz yettinchi yoki oʻttiz toʻkqizinchi kuni oʻtkaziladigan marosim
Yoʻldosh motamsaro. Onasining janozasi, yigirmasi, qirqi, xatmi qurʼon deb ancha chiqimdor boʻlganga oʻxshaydi — Sunnatilla Anorboyev, Mehr, 1964
taql. s. Baʼzi narsalarning sinishi, ochilib-yopilishi va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.
[Oʻlmas opa] Yonboshidagi jiyda butoqchasini qirs etib sindirib oldi. — Sh. Xolmirzayev, Toʻlqinlar
Xon soat qopqogʻini qirs etib yopib, zanjirlarini chuvalashtirib, qoʻyniga soldi. — Mirmuhsin, Choʻri
sumkachasini qirs etib ochdi-da, oʻn soʻmlik chiqarib berdi. — Yu. Shomansur, Qora marvarid
U kimsa uchun bu vazifa choʻntagidagi bodomni qirs etib chaqib yeganday joʻn gap. — Mirmuhsin, Meʼmor
taql. s. Narsalarning bir-biriga ishqalanishi, qirilishi, uzilishi va shu kabilardan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.
Ip qirt etib uzildi.
Tursunoy tugmagulni ikki barmoq orasiga olib, qirt etib uzdi. — A. Muxtor, Opa-singillar
ot shv. Randa.
Ustalar ishlatar tesha, qirgʻini. — Ravshan
a slanted, slanting, squinting, crooked
ot Monarxiya davlati, qirollik boshligʻi.
ot 1. Koʻplab oʻldirish, qirgʻin.
Yovga qiron keldi.
Yovga solib dahshat, qiron, Qoya kabi turdilar. — O. Hakimov.
Xoʻsh, kolxoz molini qiron qilgan Suvonning ishini muhokama qilishimiz mayda gap ekanmi? — S. Anorboyev, Oqsoy
2. Koʻplab oʻlish, oʻlim, yoʻq boʻlish.
Qor qalin yogʻib, sovuq Haddidan oshib ketdi. Don topib yeyolmasdan, Qushlarga qiron yetdi. — Uygʻun.
n iqt. carat (a measure of the weight of precious stones, esp. diamonds)
ot Ayozli, havo ochiq, sokin (shamolsiz) tunlarda tuproq, oʻt va yerdagi narsalar ustida hosil boʻladigan muz kristallari.
Bugun kechasi qirov tushibdi.
Toʻla oyning yorugʻida oʻsimliklar bargida paydo boʻlgan qirov yangi yoqqan qor kabi yarqirab koʻrinardi. — S. Ayniy, Esdaliklar
Oʻsha kuni sovuq qattiq edi Soqollarda, moʻylovlarda, kipriklarda qirov. — Oybek, Tanlangan asarlar
kuz keldi. Quyosh tafti pasayib, ertalabki shudring oʻrnini qirov egallay boshladi. — Yoshlik
ot 1. Narsalarning ensiz yoki oʻtkir qirgʻogʻi; chet, zih, qir.
Kitobning qirrasi. Taxtaning qirrasi. Kaftning qirrasi.
Bolalar hali togʻning ajoyibotlarini koʻrib toʻymagan, charchoq unutilgan. Baʼzilarining qirra toshlar tilgan oyoqlaridagi ogʻriq bilinmay qolgan edi. — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar
2. koʻchma Narsalarning mohiyatini belgilovchi xususiyat, tomon.
Sen muhabbat bogʻlagan erkak senga oʻzining yaltiroq qirralarini koʻrsatadi. — A. Qahhor, Sarob
Xuddi shu oʻrinda masalaning yana bir muhim qirrasini izohlash kerakka oʻxshaydi. — Gazetadan
Kechagina oddiy koʻringan narsalar bugun negadir boshqa fazilati, boshqacha bir qirrasi bilan namoyon boʻlar edi. — N. Fozilov, Diydor
3. mat. Geometrik jismni oʻrovchi ikki tekislikning kesishuv chizigʻi; qovurgʻa.
Piramidaning qirrasi.
Agar prizmaning yon qirralari uning asoslaridan biriga perpendikulyar boʻlsa, bunday prizma toʻgʻri prizma deb ataladi. — Chizmachilik
qirgʻinchi, qiruvchiruschaпогромщикinglizchaslaughter
Qayusï basïmčï ölütči qïruq Qay birlari – bosqinchi, o‘ldiruvchi, qiruvchi – Другие среди людей – угнетатели, убийцы, разорители – Others among oppressed people, murderers, devastators
qizgʻish, qizilruschaрозовыйinglizchareddish
Nečä qïryu eŋlig yüzi suwluy er, tišilärtin ötrü özi boldï yer Qanchadan qancha baquvvat, qizil yuzli yigitlar, ayollar tufayli qaro yer boʻldilar – Сколько розовощеких мужей, с лицами, пышащими здоровьем, превратилось в прах из-за женщин – How many rosy-cheeked husbands, with the faces, puffing up health, has turned to dust because of women
ot 1. Kishilar koʻplab, yoppasiga qiriladigan, koʻp qon toʻkiladigan urush, jang, bosqin; xunrezlik.
Qirgʻin urush. Qirq yil qirgʻin boʻlsa, ajali yetgan oʻladi. — Maqol
Yigitlarimizga okop qazdiradimi yo miltiq ushlatib, qirgʻinga haydaydimi — bu narsa oqpodshoning ixtiyorida. — Oybek, Tanlangan asarlar
Endi avvalgidan battar qirgʻin boʻlishini sezgan bek va navkarlar Andijon qoʻrgʻoniga kirib bekina boshladilar. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
2. Koʻplab oʻlish, qirilish; oʻlat.
Mollarga qirgʻin keldi.
3. koʻchma s.t. Qattiq janjal; urush.
sft. ayn. Qiygʻir.
Donish endigina pati chiqa boshlagan palaponni olib tushganda, tepada ona qirgʻiy chuvvos soldi. — A. Dilmurodov, Osmonning bir parchasi
Bir toʻp chumchuqni bir qirgʻiy quvib yurganday, toʻp-toʻpini quvalab yuribdi. — Xoldorxon
ot 1. Qirgʻizistonning tub aholisini tashkil etuvchi, turkiy tillardan birida soʻzlashuvchi xalqning nomi.
Qirgʻiz xalqi. Qirgʻiz millati.
2. Shu xalq, millatga mansub, tegishli, oid.
Qirgʻiz tili.
ot 1. Suv havzalari va oqar suvlar bilan quruqlik tutashgan kambar yer; lab, boʻy, yoqa; sohil.
Daryo qirgʻogʻi. Koʻl qirgʻogʻi. Dengiz qirgʻogʻi.
Amu oqar qirgʻoqni yuvib, Kunlar oʻtar kunlarni quvib. — Gʻayratiy
Farida qurbaqa suzish qilib, qirgʻoqqa qarab borar ekan, suv purkab kuldi. — P. Qodirov, Uch ildiz
2. Yoyiq narsalarning, yoʻl yoki maydonning cheti; zih, qir.
Roʻmolning qirgʻogʻi. Paxtazorning qirgʻogʻi.
Adolat konvertni oldi-da, kichkinagina qaychisi bilan qirgʻogʻini qiydi. — I. Rahim, Chin muhabbat
[Murod] Musht bilan stol qirgʻogʻini urgan edi, stakanlar jiringlab sakrab ketdi. — S. Axmad, Qadrdon dalalar
3. Chuqur narsalarning yuqori chegarasi, cheti, yoqasi.
Jarning qirgʻogʻi. Chelakning qirgʻogʻi.
Haytovur, jahannamning qirgʻogʻiga chiqib oldik. — Oybek, Quyosh qoraymas
