sft. 1. Oʻz erki, haq-huquqi oʻz qoʻlida boʻlgan, ozodlikka erishgan; erkin, xur.
Ozod oʻlka. Ozod mamlakat. Ozod mehnat.
Toza havo, toza suv, Ozod Vatan seniki. — Gʻ, Gʻulom
Bu ayollar teng huquqli, erkin, ozod, hur bir mamlakatda oʻsmoqdalar. — Saodat
2. Qullikdan ozod etilgan, erkinlikka chiqqan, asoratdan qutulgan.
Oryol, Belgorod shaharlari dushmandan ozod qilinganda, Moskvada birinchi marta berilgan salyut odatga aylandi. — S. Zunnunova, Olov
3. Oʻz holiga, mayliga qoʻyilgan, boʻshatib yuborilgan, hech qanday majburiyat bilan bogʻlanmagan; boʻsh.
Eshonning zaharxanda taʼnasini Elmurod yerga tikilganicha, indamay tingladi. Bu gap unga: Sen ozodsan, keta ber! boʻlib eshitildi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Majlisga qatnashishdan oʻzlarini ozod hisoblagan kishilar bu majlis va uning belgilangan vaqtidan oldin boshlanganiga ham oʻzlaricha maʼno berishdi. — A. Qahhor, Qoʻsh-chinor chiroqlari
4. Xoli.
Tashvishdan ozod kishilar.
Qalamni ham bu gʻidi-bididan ozod qilishni muvofiq koʻrdim. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
5. rvsh.vzf. Erkinlik bilan, bemalol, dast.
Yigit bilagimdan ozod koʻtarib, tandirdan sugʻurib oldi. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola
Gʻaybarov, qoʻlida maʼbuda qizni [haykalni] yerdan ozod koʻtardi, mahkam bagʻriga bosdi-da, yuz-u koʻzidan oʻpdi. — Yoshlik
6. rvsh. vzf. Tik, tikka, koʻkrakni kerib.
Ingichka, uzun oyoqlarini chaqqon bosib, chiroyli boshini ozod koʻtarib kelayotgan qashqa saman birdan paxsa devor tomonga burildi. — M. Ismoiliy, Fargʻona t. o.
7. Qoʻshilmagan, birikmagan holdagi.
Ozod kislorod.
8. Ozod (erkaklar ismi).
- Ozod turmoq Dadil oʻrindan turmoq, shaxdam koʻtarilmoq. Ustidan alak choponini irgʻitib, ozod turib ketgan yigit tuzoqqa tushgan bedanadek pitirlab qoldi. — H. Rasul, Adolat
- Ozod qilmoq Qutqarmoq, xalos qilmoq. Ishlab chiqarish jarayonlarining avtomatlashtirilishi kishilarni bir qator ogʻir yumushlardan maʼlum darajada ozod qiladi. — Fan va turmush
- Ozod qoʻymoq Boʻshatmoq, javob bermoq (oʻqishdan). Nigor oyim hozirgina [oʻquvchi] qizlarini ozod qoʻyib, koʻkrak bolasini bagʻriga olgan edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon