Поиск

ot katta (I —) Shashmaqom tizimidagi oltinchi maqom nomi (q. shashmaqom).

Iroqni iroqdagi yoriga eshitilsin, deb kuylar edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

ot Kashtadoʻzlikda toʻrga, kanvaga ip yoki ipaklarni kesishtirib, krest shaklida gul tikish usuli va shu usulda tikilgan narsa.

Iroqi tikmoq. Iroqi jiyak.

Boshidagi iroqi doʻppisi husniga husn qoʻshardi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

ot Iroq hududida yashovchi shaxs.

(Iroq)

Иракский динар (Ирак)

zidl. bogʻl. Teng maʼno va vazifali gap boʻlaklari yoki gaplarni zidlov yoʻli bilan bogʻlaydi hamda mazmunan avvalgisiga zid fikrning boshlanishini anglatadi.

Havo bulut boʻldi, biroq yomgʻir yogʻmadi.

Chavandozlardan biri marraga yaqin qolganda yiqilib tushdi, biroq unga hech kim parvo qilmadi. — K. Yashin, Hamza

ot 1. Eng yaqin, sevimli kishidan judo boʻlish, ayrilish va bu tufayli tortiladigan ruhiy azob; ayriliq, judolik, hijron.

Mardni oʻldirar firoq, Nomarddan nomus yiroq. — Maqol

Qaysi dildor oʻz yoriga firoq iztirobini ravo koʻradi. — M. Joʻra, Iztirob

Volidamiz bedom-darak ketgan ikki oʻgʻlining firoqida kuyib, yotib qolibdilar. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

2. Injiqlik, erkalik; tantiqlik, noz-u istigʻno.

Toʻfaxon, firoq bilan qosh chimirib, bilganingiz deganday yelka uchirib qoʻydi. — H. Nazir, Koʻkterak shabadasi

U ham sal narsaga zarda, firoq qiladigan boʻlib qoldi. — Mushtum

3. Jahl, zarda.

Xadicha xola firoq qilib, uyga kirib ketdi. — T. Alimov, Sovgʻa

— Iye, ha, firogʻing kimga, hazil ham qilib boʻlmaydimi yoki arpangizni xom oʻrib qoʻydikmi? — dedi Shahlo Zuhraga. — R. Fayziy, Dugonalar

ot folk. Afsonaviy uchar ot.

Asli zoting sening piroq, Arzirum shahar koʻp yiroq; Kelgin yuganga sen tezroq. — Nigor va Zamon

Eshon bedovga qamchilar urib, tinmayin choʻlda yurib, choptirib piroq otdi, kun tushlikda Maymanoqqa yetdi, supa boʻyida otni toʻxtatdi. — Zulfizar bilan Avazxon

Yonida bor kesadigan yarogʻi, Yulduzni koʻzlaydi mingan pirogʻi. — Erali va Sherali

sft. 1. Oraliq masofasi katta; uzoq, olis.

Yiroq oʻlkalarda kezardi sayyoh, Kezardi yurtiga koʻzini tikib. — A. Oripov

Unga [Maryamga] bir yarim ming soʻm pul kerak, shuni topadi, soʻngra yiroq bir mamlakatga ketadi. — Choʻlpon, Kecha va kunduz

2. Chiqish kelishigidagi soʻz bilan qoʻllanib, kishi yoki narsada shu soʻz bildirgan narsaning yoʻqligi, daxli yoʻqligi, aloqasizligi maʼnosini ifodalaydi.

Fandan yiroq odamlar ulardan ajabtovur gaplar, mulohazali fikrlar kutadilar. — Gazetadan

Dunyoda muhabbatdan yiroq hislarning, Yiroq tuygʻularning oʻlgani yaxshi. — Q. Rahimboyeva

Bir tundayoq yetishdi ozod oʻlkaga. Jabr, zulmdan yiroq obod oʻlkaga. — Gʻayratiy

3. Koʻzdan yiroq Koʻrinmaydigan holatda, koʻzdan pana.

Qalliqlar odamlarning koʻzidan yiroqda yashirincha uchrashib yurar edilar. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

ot 1. Xonani, joyni yoritish uchun xizmat qiladigan uy-roʻzgʻor asbobi; lampa.

Jin chiroq. Neon chiroq. Osma chiroq Bashirjon elektr chiroqlari porlab turgan katta yoʻldan yurishga istihola qilibmi oʻzini qorongʻilik qoʻyniga urdi. — N. Aminov, Qahqaha

Uning [oʻtovning] ichi issiq, lampa chiroq charogʻon qilib turardi. — Gazetadan

2. Mashina, televizor, radio va shu kabilarning yonib turuvchi qismi. Mashina motori gurullab, chiroqlari asfalt yoʻl, restoran devorlarini piypaslab oʻtdi. S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi.

3. koʻchma Farzand yoki yaqin odam.

Chiroqqinam, shunday yomon tush koʻrdim. — Yusuf va Ahmad

Oʻgʻil tugul, yoʻqdir-da biror qizim, Chambilda chiroqsiz oʻtganman oʻzim. — Nurali

sft. 1. Baqirib, shangʻillab gapirishga odatlangan; shangʻi.

Baqiroq chol. Baqiroq tuya — noring, Baqiroq ota — ma-doring. — Maqol

Xoʻjayin — baqiroq odam. — Oybek, Tanlangan asarlar

Oʻzi qoʻrqoq boʻlsa ham, oʻlgudek baqiroq, vahima. — A. Muxtor, Chinor

2. Hadeb ovoz chiqaraveruvchi, notinch (hayvonlarga nisbatan).

Baqiroq sigir sut-siz boʻlar. — Maqol

Yolgʻiz bola yigʻloq boʻlar, Yolgʻiz tuya baqiroq boʻlar. Maqol.

Baqiroq echkiday muncha shangʻillaysan. — J. Abdullaxonov, Xonadon

3. koʻchma Shovqin-suronli; guldurosli.

Oftob aksi tushib naqshlarga boʻgʻiladi baqiroq bozor. — X. Davron, Bolalikning ovozi

Baqiroq bulutlar qanday yaxshi! Sharillatib yomgʻir yogʻib yubordi. — Mirmuhsin, Umid

Sal keyinroq;

sft. 1. s. t. Hayqirishga odatlangan, shovqin-suron soladigan, baqiroq (

Hayqiroq odam.

2. Shiddatli harakati tufayli qattiq ovoz chiqaradigan (

Xalqimiz beqiyos baland togʻ oshganday va hayqiroq daryo kechib oʻtganday qahramonlik koʻrsatdi. — Gazetadan

обл. лист, листочки дерева

jar boʻyida jalbiroq у края обрыва лист зелёный (Серьги)

sft. s.t. q. Pirildoq.

sft. 1. Qaldir-quldur qiladigan, qaldiragan.

— Tur oʻrningdan, amaldor! — dedi bangi qaldiroq ovozda. — N. Qobil, Unutilgan sohillar

2. ot Kuchli qaldir-quldur ovoz.

Vazmin toʻplardan yerda, samoda uchgan qaldiroqlarga quloq soldi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Suron solsa agar zoʻr qaldiroqlar, Yashin tegsa agar, Yuz yillik chinorga larza tushadi. — Mirtemir

Yerni, koʻkni qamraganday titratgan bu sado oldida tabiatning har qanday dahshatli qaldirogʻi ham ojiz boʻlib qoladi. — Oybek, Quyosh qoraymas

ot 1. Kuchli tarzdagi titroq (

Uni qaltiroq bosdi. Butun aʼzoyi badaniga qaltiroq kirdi.

Bekning vujudini qoplab olgan qaltiroq tobora kuchayar, qalbining dukullab urishi oʻziga eshitilib turardi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Bu zax xonada Adolatni qaltiroq bosdi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Bozor qaltiroqdan, qoʻrquvdan tamoman tolib, mudrab ketgan ekan, koʻz ochib qarasa, tong otibdi. — A. Muxtor, Chinor

2. sft. Qaltiragan holatli.

Boy aʼzoyi badanidagi yaralarning alamini tortayotganday bezovtalanib, yana qaltiroq qoʻllari bilan chilimga yopishdi. — H. Gʻulom, Mashʼal

- Yaxshimisiz, Hayotxon? — dedi qaltiroq tovush bilan yigit. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

ot Boʻlar-boʻlmasga qiyqiraveradigan, hayqiraveradigan; baqiroq.

Qiyqiroq odam.

ot 1. Silkitilganda, tili devorlarga urilib sado chiqaradigan, toʻntarilsan konus shaklidagi metall asbob.

Mis qoʻngʻiroq. Butxona qoʻngʻirogʻi. Qoʻngʻiroq chalmoq. Tuyasidan qoʻngʻirogʻi qimmat. — Maqol

Boʻyinlariga osilgan qoʻngʻiroqlarni ogʻir jaranglatib, tuyalar oʻtadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Ovoz chiqarib signal beradigan har qanday moslama.

Xolmat elektr qoʻngʻiroq knopkasini bosishi bilan, xona ichkarisidan yoqimli ovoz eshitildi. — I. Rahim, Chin muhabbat

Karavot yonidagi stol ustida turgan telefon qoʻngʻirogʻi jiringladi. — M. Joʻraboyev, M. B. martabasi.

3. s. t. Telefon.

Toʻxta, sen domla pochchangni bu yerga kirgizib yuborib, oʻzing qoʻngʻiroqning oldida oʻtir. Birpasdan keyin men qoʻngʻiroq beraman. — Hamza, Tuhmatchilar jazosi

4. sft. koʻchma Jaranglama, yoqimli (ovoz haqida).

— Men sizni tanimadim, — dedi qiz qoʻngʻiroq tovush bilan qatʼiy. — Shuhrat, Shinelli yillar

Uning qoʻngʻiroq ovozini eshit-gan har bir kishi, uzoqlardan boʻlsa ham yetib kelardi. — J. Sharipov, Xorazm

5. sft. koʻchma Buralib-buralib turadigan, jingalak (soch, jun va shu kabilar haqida).

Sochi qoʻngʻiroq qizcha.

Xalil jajjigina, istarasi issiq, sochlari qoʻngʻiroq, boʻyi oʻziga qariyb teng keladigan dilkash bir qiz bilan tanishdi. — Tuygʻun, Doʻstlik sevinchlari

sft. Qovjiragan, quruqshagan holatli.

Yoʻl kimsasiz, hatto ezma chigirtkalar ham issiqdan tinkasi qurib, qovjiroq oʻtlar soyasida mudrab qolganga oʻxshaydi. — N. Yoqubov, Boʻsagʻada

U qovjiroq lablarini yalab, hansirab, oldinga chopdi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Ekinsiz, jonsiz yotgan qovjiroq yerlari, yaproqlari sargʻaygan daraxtlari hayratga soladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Qovjiroq koʻkatlar-u daraxtlarning turfa hidi atrofga anqib ketdi. — Sh. Xolmirzayev, Saylanma