Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«eding» boʻyicha 4351 ta natija

Filtr

← Barcha natijalar

Lugʻat maqolalari

4351 ta · 1-sahifa / 218
eh
Izohli lugʻat · yana 7 ta lugʻatda

und. s. 1. 1 Zavq-shavqni, quvonchni, shodlikni bildiradi.

— Eh! — deb yubordi Sangin oʻz oʻyidan oʻzi zavqlanib. — A. Muxtor, Tugʻilish

Yam-yashil oʻtov ichra yasab bir hujra, Qoʻysang agar patefon. Eh rohatijon. — X. Saloh

2. Afsuslanish, achinish, oʻkinch yoki pushaymonni bildiradi.

Eh, bu dunyoning ishi-ya! Na xotin! Na kulba! — Sh. Toshmatov, Erk qushi

Eh, attang, orzular uchdi havoga. — Ya. Qurbon, Mehrim va qahrim

Toʻliq maqola →
el
Izohli lugʻat · yana 11 ta lugʻatda

ot 1. Bir joyning odamlari, aholisi, xalqi; umuman, koʻpchilik odam, xaloyiq, hamma.

U erining qilmishidan el oldida boshini xesh qilib yurardi. — T. Ashurov, Oq ot

Odamlarning koʻz yoshidan, qahridan qoʻrqmay, el otasi boʻlib yurganingizga yoqa ushlayman, taqsir. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

2. Bir yurtga, qabilaga mansub odamlar; millat, xalq.

Qipchoq eli. Mangʻit eli. Qardosh ellar.

Shifokorlik kasbini ulugʻlash, elga sidqidildan xizmat qilish, kishilarning dardiga davo topish oliyjanob ishdir. — Gazetadan

3. Yurt, diyor, mamlakat.

Chet ellar. Har kim elida, oʻrdak koʻlida. — Maqol

Bahor keldi elimizga, Yashil toʻn kiydi dala. — I. Muslim.

Shu payt xayol uzoqlarga, ona elimga olib ketdi. — T. Rustamov, Mangu jasorat

Yashil ellarga tomon uchib ketdi qushchalar. — A. Oripov

  • El boʻlmoq Kimsa bilan oʻz kishisidek yaqin, doʻst boʻlmoq; chiqishmoq. Asli dushman el boʻlmas, Etakni kessang, yeng boʻlmas. — MaqolTomchi sel boʻlmas, Dushman el boʻlmas. — MaqolBekning toʻplagan odamlari allaqanday bir-biriga el boʻlmaydigan olchoq odamlar ekan — A. Muxtor, ChinorYovga el boʻlmagan kabi hech zamon, Yovni el qolmadi fargʻonaliklar. — A. Obidjon.
Toʻliq maqola →
em
Izohli lugʻat · yana 5 ta lugʻatda

EM ’davo’. Shirin soʻz ham kasalga e m b oʻ l a -d i. Qadimgi turkiy tilda ham shunday talaffuz qilingan bu ot ’shifobaxsh oʻsimlik’ maʼnosini anglatgan boʻlib (ДС, 171), ’davo' maʼnosi shu maʼnodan oʻsib chiqqan (ЭСТЯ, I, 270); em soʻzi hozirgi oʻzbek tilida mustaqil ishlatilmaydi, em bül- feʼli tarkibida keladi

1. Chechak va baʼzi boshqa kasalliklarning oldini olish uchun teri orqali yuboriladigan zardob va uni teri orqali yuborish

Tirsagidan yuqorida oltinga bosilgan muhrdek em izi koʻrinib turardi — Mirmuhsin, Yashiringan kuch

2. Dori, dori-darmon; umuman, shifobaxsh narsa

Doktor saqlab qoldi oʻlimdan, Emi bilan sogaydim otday — O. Yunus

Toʻliq maqola →
en
Izohli lugʻat · yana 8 ta lugʻatda

EN narsaning koʻndalang koʻlami’. Taxtining eni 30 sm edi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli i:ŋ tarzida talaffuz qilingan boʻlib (ЭСТЯ, I, 352), oʻsha davrlardayoq ŋ undoshi n undoshiga almashgan, i: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolib, bu unli e unlisiga almashgan (Devon, I, 83); i:ŋ > i:n > in >

1. Narsalarning koʻndalang yoʻnalishdagi kattaligi; kengligi

Uyning boʻyi va eni. Eni bir metr, boʻyi ikki metr keladigan gilam

Eniga yigirma olchin joy olgan oʻn besh darichali kattakon chorxari uy ichida ellik chogʻli bek yigipiari gulxan soliboʻtirar edilar — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Bir kiyimlik gazlama

Ahmadoʻzi uchun bir jodi, bir targʻil sigir, bir kiyimlik enoldi — Gazetadan

3. Belgi, tamgʻa (adashtirmaslik uchun qoramol yoki qoʻy qulogʻida hosil qilingan kesik)

Toʻliq maqola →
ep
Izohli lugʻat · yana 3 ta lugʻatda

ot Bajarish, uddalash qobiliyati.

— Aytmoqchi, — dedi Teshaboy birdan jonlanib, — Gʻulom qorini tushira qolsangiz qalay boʻladi, epi ham tuzuk. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

  • Ep bilmoq Oʻziga maʼqul, munosib bilmoq (asosan boʻlishsiz shaklda qoʻllanadi). Anvar vaʼda berib qoʻyishni ep bilmaganlikdan soʻzsiz oʻtirar edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayonIndamay xonaga kirib ketishni Gʻayrat oʻziga ep bilmadi. — M. Hazratqulov, Jurʼat
  • Ep boʻlmoq Maʼqul, oʻrinli boʻlmoq, toʻgʻri kelmoq. Sizga bunday beposhna gaplar ep boʻlmaydi. — T. Murod, Ot kishnagan oqshomOʻziga ep boʻlsa qizim, Zoʻrlik qilib tortib olsin. — Bahrom va Gulandom
  • Ep kelmoq Maʼqul boʻlmoq, toʻgʻri kelmoq. Turkmanning toʻy qoida-rasmini yaxshi bilasiz, elga ep kelguday toʻyni olib bora bering. — BoʻtakoʻzShu yoʻllarning qaysi biri maʼqul? Qaysi biri ep keladi? Qaysi birini qilsam, oʻzimga xayriyat boʻladi? Choʻlpon, — Kecha va kunduz
  • Ep koʻrmoq Hotam ortiqcha adi-badi aytib oʻtirishni ep koʻrmadi. — M. Hazratqulov, Jurʼat
  • Epga kelmoq Durust, maʼqul holatga kelmoq; yaxshi boʻlmoq. Avtobuslar tushsin tartibga, Toʻxtar joylar kelsin bir eta. — Oʻ, RashidTanbeh bilan epga kelmaganlarni idoraga yozib topshiradilar. — A. Qodiriy, Obid ketmon
  • Epga olmoq (yoki solmoq) Maqbul, durust holga keltirmoq. Poyonsiz qirlarning ularning dimogʻiga iskatgan davo islari, yoqimli hidlari har qanday ishdan chiqayozgan hayot egasini ozgina boʻlsa ham eta ola biladilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
  • Epi kelmoq Uddasidan chiqmoq; mashqini olmoq; oʻrganmoq; eplay oladigan boʻlmoq. Otda yurishga epi kelib qolganday edi — endi ogʻmayapti ham, surilmayapti ham. — S. Anorboyev, Mehr
  • Epini qilmoq Yoʻl topa olmoq, ilojini qilmoq. Nimaiki kerak boʻlsa aytishaversin. Bu orada epini qilolmasam, shahar bor, xoʻpmi? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.Ahvolimiz sizga ravshan — Bir epini qilsa boʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Toʻliq maqola →
er
Izohli lugʻat · yana 9 ta lugʻatda

ot 1. Erkak jinsiga mansub kishi; erkak.

Er siylagan yerda aziz. — Maqol

Angʻizli yerda ot oʻlmas, Iyirli yerda er oʻlmas. — Maqol

2. Xotin kishi bilan nikoh ahdida boʻlgan erkak kishi; qalliq (oʻz xotiniga nisbatan).

Erga bermoq. Erga tegmoq. Er qilmoq. Erdan chiqmoq. Eldan qolguncha erdan qolgan yaxshiroq. — Maqol

Yaxshi xotin erni er qiladi, yomon xotin — yer (qiladi). — Maqol

Qizimning koʻnglini ol, eridan chiqarib, senga beraman. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. Mard, oliyjanob, jasur kishi.

Er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar, Ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar. — Maqol

Er yigit maydonda bilinar. — Maqol

Er yigit enasi gʻarib oʻlarmi, Enam deb, mastonga koʻngil berarmi? — Rustamxon

Toʻliq maqola →
es
Izohli lugʻat · yana 9 ta lugʻatda

1. Odamning bilish, fikr yuritish qobiliyati; aql, ong, miya

Esi past. Esi butun. Esing bormi (joyidami, oʻzingdami)? Esing borida el tani, Kuching borida yer toni — Maqol

2. Yodda saqlash, qayta tiklash qobiliyati; yod, xotira

Esida bor. Esimda yoʻq. Esida qolmadi. Esdan chiqarmoq. Esda tutmoq (saqlamoq)

Toʻliq maqola →
et
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

1. aynan goʻsht 2, 3

Mol eti

Qoʻy eti

Xom

Shaftoli eti

Eti qizil qovun

Nasiya yemang etni, qizartiradi betni — Maqol

Siz mana shu pulga guzardan bir chorak et keltirib, shoʻrva qilib bersangiz! — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Odamning badani; odam badanining yumshoqjoyi, mushaklari. . Bir parcha et - hali hech narsani bilmaydigan, yangi tugʻilgan chaqaloq haqida. Bir qop et - 1) juda semiz, turgan-bitgani goʻsht; 2) hech narsa qila olmaydigan, harakatsiz odam haqida. Et bilan tirnoq - bir-biridan ajralmaydigan, oʻzaro juda bogʻliq. Et oldirmoq - ozmoq. Et olmoq - (yoki solmoq) - semirmoq. Eti suyagiga (yoki ustuxoniga) yopishmoq - juda ozib ketmoq; suyagi chiqmoq. Eti uzilmoq - qattiq qaltis yeyishdan mushaklari choʻzilib qolmoq. Eti oʻlmoq - 1) badani sezmaydigan boʻlib qolmoq; 2) odatlanib, koʻnikib qolmoq. Etiga (yoki badaniga) suv yuqtirmaslik - oʻziga ran tegizmaslikka, oʻz izzat-hurmati, obroʻ-eʼtiborini saqlab qolishga harakat qilmoq. Etidan tushmoq - ozmoq, etini yoʻqotmoq. Etini tashlamoq - etidan tushmoq

Eti uvishmoq. Soʻz suyakdan, tayok etdan oʻtadi — Maqol

Qizlardan uch-toʻrttasi Nozikni taʼqib etdi va shart-shurt bir-birining yalangʻoch etiga urishib, shartak olishdilar — Abdulla Qodiriy, Mehrobdan chayon

Onajon! Bir parcha et edim, Sen qilding odam — D. Fayziy

Umidsiz odam - bir qop — Shukrullo, Javohirlar sandigʻi

Teatr bilan dramaturgii et bilan tirnoqqa qiyos qilish mumkin — Nazir Safarov, Olovli izlar

Onajonining ancha et oldirib qoʻyganini koʻrgan oʻgʻli Hamidulla ham tunlari navbatchilik qilardi — M. Qoʻshoqov, Katta xirmon jilgʻasi

Jonivorlar men yoʻgʻimda salkam oʻn kilodan et olibdi — S. Anorboyev, Oqsoy

Bular et solib, tanballashib qolishgan, ularni ishlashga majbur qilish kerak — Asqad Muxtor, Tugʻilish

Bir necha kun ichida Nodirjonning eti ustuxoniga yopishdi.. peshonasida ajinlar paydo boʻldi — A. Muhiddin, Chap choʻntak

Samovarchi eti suyagiga yopishgan.. gʻirt koʻsa odam edi — Oybek, Tanlangan asarlar

Kampir choʻnkayib, oʻgʻlining oyogʻini koʻzdan kechirdi, asta ushlab koʻrdi - hartugul chiqmagan ekan, eti uzilgan boʻlsa kerak — Mirkarim Osim, Tilsiz guvoh

Otaboy bunaqa poʻpisalarni eshitaverib, eti oʻlib qolganidan, pisand qilmadi — Said Ahmad, Choʻl shamollari

U etiga suv yuqtirmaslikka urindi — Jonrid Abdullaxonov, Yoʻl

Cholning koʻziga rangi oʻchib.. bir qavat etidan tushganday koʻrindi — "Sharq yulduzi"

Mingboshi keluvchiga olayib qaradi.. Soli sovuq birdan ikki enlik etini tashladi — Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Toʻliq maqola →