Қидирув

Сув зарраларининг совуқдан бирикиши натижасида юзага келадиган оқ-пар шаклидаги ёғин.KAR

фл. 1. Суюқ ёки майда заррали сочилувчан нарсаларни бир-бирига аралаштирмоқ, қориштирмоқ.

Толқонни шакар билан қормоқ. Қатиққа шакар қориб ичмоқ.

Қўй сути, қўй мойига Упадек унни қориб — Қ. Муҳаммадий

2. Обдан аралаштириб етилтирмоқ, ийламоқ, пишитмоқ (шу ёʻл билан ўзи боғланиб келган сўз англатган нарсани тайёрлашни билдиради).

Лой қормоқ. Бетон қормоқ.

Кун чиқмасдан ун эладим, хамир қордим — Ойбек, Танланган асарлар

Ёрмат хўжайиннинг сигир-бузоқларига терт қориш билан банд бўлган хотинининг олдида тўхтади. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Булғамоқ, беламоқ, қориштирмоқ.

Лойга қормоқ.

Сел ғўзаларимизни меҳнатимизни ҳам тупроққа қориб олди-кетди-ю, аммо юрак қўримизни, виждонимизни оқизиб кетгани ёʻқ. — Й. Шамшаров, Кўрк меъморлари

Ўзингни балчиққа қориб, йиғлаб-ёлвориб, деҳқоннинг оғзидагини, косибнинг бўғзидагини умид этишга ор қилмайсанми, Матпано? — С. Сиёев, Аваз

4. кўчма Ботирмоқ, кўммоқ; гирифтор қилмоқ.

Чўпонни севолмадим, Ҳеч кўнгил қўёлмадим. Ғурбатга қорганимнинг, Девга юборганимнинг Сабаби шунда эди. — Ҳ. Олимжон

сфт. 1. зид. Ранг-туси мавжуд рангларнинг барчасидан тўқ; қозонкуя, кўмир тусидаги; оқ.

Қора қозон. Қора соч. Қора кўз. Қора сиёҳ.

Мўттихон буғдойранг, қора қош аёл эди. — С. Зуннунова, Олов

Чайла қамишлари аллақачон ёниб битиб, ёғочларигина қора кўмир бўлиб, чарс-чарс қилиб тутаб ётарди. — Н. Фозилов, Дийдор

2. Шу тусга мойил тўқ рангли; қорамтир.

Қора нон. Қора гилос. Қора тупроқ. Қора булут.

Нимқоронғида рухсоридаги нўхатдек қора холини аниқ кўрди. — С. Кароматов, Олтин қум

Қорани қора деманглар, Қоранинг ори келади. Қора майиз еганда, Қанддай ширин келади. — Қўшиқлар

Мулла Обид бўлса, афтига қора балчиқ сачратиб, ўзининг машҳур кетмони билан иш кўради. — А. Қодирий, Обид кетмон

3. Ис, қурум босган, қорайган ёки оқланмаган, пардозланмаган.

Қора уй.

Долоннинг ўнг тарафидаги кичик қора ҳужрада Полвоннинг ота-онаси ва боболари умр кечирган. — Ж. Шарипов, Хоразм

4. зид. Қоронғи; нурсиз, зиёсиз; ёруғ.

Бу кунги кеч Отабек билан Ҳомиднинг ҳаёт ва мамот масалаларини ўзининг қора қучоғига олган қоронғи бир тун эди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Демак, юзимнинг бир томони кундек ёруғ-у, бир томони тундек қора экан. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

Уч қадрдон, уч опа-сингил Зулмат қучган қора ўрмонда. — Х. Даврон, Қақнус

5. Шахмат, шашка каби ўйинларда оққа зид доналар ва шу доналар билан ўйновчи томон.

Қора билан ўйнамоқ. Қоралар ютди.

6. от Қора ёки қорага мойил нарса (кийим, мато ва шу кабилар).

Байроқларга қора тутмоқ (тақмоқ), Қозонга яқин юрсанг, қораси юқар — Мақол

Кенг қишлоқни партизаннинг Мотами қоплаб олди: Қора тақди ҳар билак. — А. Умарий

7. от Бирор нарсанинг узоқдан ёки қоронғидан кўзга ташланувчи акси, ифодаси; шарпа.

Оппоқ қорда одамларнинг қораси елиб-югурарди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Машина ёруғидан ҳам талвасага тушиб, олдинда чопиб бораётган жайрон қорасига кўзи тушиб, юраги ҳаприқиб кетди. — М. Мансуров, Ёмби

Кўп ўтмай ҳаво бурчида азамат ҳаво лайнерининг қораси кўринди. — С. Аҳмад, Жимжитлик

8. от Мўлжалга олинган ёки олинадиган нарса, нишон; мўлжал.

Қорага олмоқ.

Биринчи отган ёй қорадан бир қулоч юқори кетди. — Латифалар

Мерган бўлсанг, ўшал оғочни қорага олиб отғил. — М. Осим, Ўтрор

9. кўчма Умуман, салбий белгини, сал-бий белгига эгаликни билдиради; ёмон.

Қора ният. Қора кучлар.

Кечирасиз, мен ширингина базмингизни қора хабар билан музлатиб қўйдим. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

Паранжи қурсин, мени шундай қора кунларга солди. — Ҳамза, Паранжи сирлари

Калладан қора хаёлларни қувиш керак, тушкунлик — энг ёмон душман. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Шу гап билан бошқалар Қолди ер чизиб. Қора, шум тилаклари Ҳар ённи кезиб. — Ғайратий

10. от кўчма Нотўғри, ёмон, ярамас нарса, иш.

Ароқнинг ўзи оқ, қилмиши — қора. — Қанотли сўзлар

Гулнор энди ман тортмади. Соф номусига отилган қорани бутунлай ювиб ташлашга жазм қилди. — Ойбек, Танланган асарлар

Акангизга қора юқтирмаслик учун Ўктамни ҳам оқлаяпсизми энди? — С. Зуннунова, Кўзлар

11. Баъзи сўзлар билан қўлланиб, улар англатган нарсага хос белги-ҳолатнинг кучли даражасини билдиради.

Қора совуқ. Қора қон йиғлатмоқ.

Қора қишда тўй қилмай, Баттар бўлгур нокас гов — А. Орипов, Йиллар армони

Нима қилади ўзини қора қийноққа солиб?! — А. Мухтор, Туғилиш

Шундан кейин терлаб-пишиб, қора терга тушиб кетди. — М. Мансуров, Ёмби

12. кўчма эск. Маълум миқдордаги яхлит сумма.

Бир қора чўзсак, кифоя деб ўйлайман, озми, минг сўлкавой. — Ойбек, Улуғ ёʻл

13. Қора (эркаклар исми).

от 1. Қуръоннинг барча сураларини ёд олган ва уларни қироат билан ўқувчи шахс.

Қуръонни бошдан-оёқ ёд олган қорилар рўза ойида пул ишлаб қоладилар. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Қози ёнидаги Асад қорига юзланди: — Имом домла, ўқинг-чи, нима битибди буёнга. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Фотиҳа тортилгандан сўнг, қутидор ва Офтоб ойим қорига пул бердилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Кўзи ожиз, кўр киши (ҳурмат юзасидан уларни шундай атайдилар).

Таёқ ёʻл кўрсатар аъмо қорига, Ул ҳам кўнган қисматида борига. — Эрали ва Шерали

сфт. Кишига қаттиқ тегадиган; қўпол, дағал, тўнг.

Қўрс одам. Қўрс сўз. Қўрс муомала.

Унга юзма-юз келиб, бундай қўрс, бундай терс гапларни ҳеч вақт айтган эмас эдим. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Қўрс жавоб орага яна жимлик туширди. — С. Зуннунова, Гўдак ҳиди

Аваз ўз феълини билади: у инжиқ, юраги тор, қўрс. — С. Сиёев, Ёруғлик

от шв. Айн. бўйинбоғ.

от 1. Тананинг қорин девори билан қорин бўшлиғидан иборат пастки, овқат ҳазм қилиш аъзолари, яна баъзи бошқа аъзолар жойлашган қисми.

Нормат анча ергача қорни билан судралиб борди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Қорни солинган биялар елинларини тирсиллатади. А. Қодирий, Кичик асарлар. У ўтирган ерида қорнини ушлаб, қотиб-қотиб кулади. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. с.т. айн. Қорин бўшлиғи.

3. с.т. айн. Меъда, ошқозон.

Оч қоринга тушган ўткир май виз эттириб қайнатди-да, томоқ остини ловуллатмоққа олди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳозир қўй-қўзилар куни билан қоринларига йиққан овқатларини, бамайлихотир ётиб, кавш қайтараётгандир. — С. Анорбоев, Оқсой

4. Ҳайвонларнинг масаллиқ сифатида ёки идиш сифатида ишлатиладиган шу аъзоси.

Ичак, қорин гўшт бўлмас, Душман асло дўст бўлмас. — Мақол

Бир қорин мойни бир қумалоқ чиритар. — Мақол

Тошхол буғланиб турган ўпка, жигар, буйрак, қоринларни пичоқ билан нон устига олиб қўйгач, бармоқларига пуфпуфлаб тўғрай бошлади. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

Хуржуннинг икки кўзини тўлғазиб, қоринда мой келтирадиган қишлоқи мурид Тиллабой келиб кетди. — П. Турсун, Ўқитувчи

5. кўчма Тирикчилик, ейиш-ичиш; қурсоқ, жиғилдон, нафс.

У фақат қорнини ўйлайди.

Матқовул ака, мен нон топармиканман, деб қорин ғамида мактаб очганим ёʻқ. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Ҳадеб қоринни ўйлаш керак эмас. — С. Сиёев, Ёруғлик

6. кўчма Қумғон, чойдиш, оптова, хум, кўза каби идишларнинг нарса солинадиган, ташқарига қаппайиб чиққан кенг, ёʻғон қисми.

Бутилканинг қорни. Кўзанинг қорни. Самоварнинг қорни. Чойнакнинг қорни.

Ҳамиша Қодировнинг столида қорни катта графин сув билан тўла турарди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

7. Баъзи чолғу асбобларининг ўйиб ёки бошқа ёʻл билан ишланадиган ичи бўш қисми (асбобнинг дастага уланадиган, овоз берадиган қисми).

У аянчли бир вазиятда қоракуя бўлиб куйиб, қорнининг юз тахтаси ўйилиб тушган дуторни қўлига олди ва бошини аста кўтарди. — Н. Фозилов, Дийдор

Одам қанча оч бўлса, шунча яхши ишлайди, дуторнинг ҳам қорнини тешилмаса, жарангламасди — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

8. с. т. Ич, бачадон.

Менам қўзиларни онасининг қорнидан тушиши билан ажратганим ёʻқ. — С. Анорбоев, Оқсой

Уйимизнинг тўри сеники. Тор қорнимга сиққан, кенг уйимга сиғмайсанми? — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

от Табибчиликда қон олиш учун ишлатиладиган, сигирнинг шохидан махсус ясалган асбоб; қортиқ.

Қориқ солмоқ.

Ўтар бобо унинг билагини ушлаб, томир уришини текширди сўнг ётқизиб, яғирига қориқ қўйди. — С. Сиёев, Аваз

сфт. 1. Қори бор, қор билан қопланган.

Қорли тоғлар чўққисидан боқади қуёш. — Ғайратий

2. Қор ёғиб турган; қор ёғаётган.

Қорли тун.

от с. т. Айн. қарол.

от айн. Семизўт.

от 1. Ўрта асрларда Туркистон ва айрим Шарқ давлатларида: туркий қабилаларнинг эътиборли ва ишончли кишиларидан саройда тузилган махсус ҳарбий қисм жангчиси (ҳукмдорни ва нуфузли аъёнларни қўриқлаган).

2. Темурийлар даврида: экинзорларни қўриқловчи ҳарбий қисм жангчиси.

от 1. Ўрта асрларда қалин ва баланд мудофаа девори билан ўраб қурилган, асосан, бир дарвозали шаҳар-қалъа.

Ёв қўрғонини қамал қилиб, унинг қулочкаш баланд деворлари ёнига чодир ташлаган қўшин каби одамлар тоғ этагига тўлиб кетдилар. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Ғиждувон қўрғонининг шарқи-шимол ва ғарб томонларидан чиқаётган ғулғулали товуш ҳавони титратмоқда эди. — С. Айний, Қуллар

2. Қалъа, шаҳар, қўрғон ва шу кабиларни мудофаа қилиш учун қурилган мустаҳкам девор.

У баланд қўрғон билан ўралган бўлиб, ичкарига тўртта темир дарвозадан кирилар эди. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

Азизбек ташаккурни битиргач, ҳудайчи қўрғон устидаги мудофеларга бор товушини қўйиб қичқирди: — Бек жаноблари бу кунги рустамона ғайратларингизга дуо қиладилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ўчоқ бошида қумғон, Атрофим баланд қўрғон. Кўнгил берган ёримни Кўролмасдан бағрим қон. — С. Абдулла

3. Дала жойда ва умуман шаҳардан ташқарида атрофи девор билан ўралган ҳовли-жой ва унинг ичидаги бинолар (атрофи, одатда, боғ, экинзорлардан иборат бўлган).

Арслонбекнинг қўрғонини бу ёʻлга тушиб олган кўр ҳам топади. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Шербек қишлоқнинг энг четидаги қўрғонни ҳам босиб ўтди. — С. Анорбоев, Оқсой

qarlı jer, qar qa- plaǵan, qar basqan

qar qız

сфт. Ҳар нарсадан қўрқаверадиган, юраги ёʻқ, юраксиз.

Зилзила уни янада қўрқоқ, бўлар-бўлмасга чўчийдиган қилиб қўйган эди. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

Қўрқоқ ўлмасдан бурун ўлади, ўликдан нима кутиб бўлади. — Уйғун, Ҳаёт қўшиғи

Қўрқоққа кўланка азроил, дейдилар. — А. Қаҳҳор, Тўйда аза

н horror, terror

schneelos, schneefrei

от айн. Қориқ.

от этн. Биринчи қор ёққан куни зиёфат беришни таклиф қилиб, таниш кишиларга олиб бориб бериладиган мактуб (қорхат олган киши хат олиб келган кишини ушлаб олса, зиёфат қорхат ёзган киши томонидан берилади).

Тансиқ қорни ғанимат билиб, катталар ўз дўстларига қорхат ёзиб, ўзига хос нашъа-завқ бағишловчи қишки зиёфатларга юра бошлаганлар. — Ойбек, Навоий

Биринчи қорнинг ўзига яраша гашти бўлади. Даламиздаги қўшнилар билан қорхат ёзишганларимиз ёдимга тушди. — М. Қориев, Ойдин кечалар