Qidiruv

question answer (ing) systemruschaзапросно-ответная система (интеллекту- альная база данных с доступом на естествен- ном языке)oʻzbekchasavol-javob tizimi (tabiiy tilda foyda- laniladigan intel- lektual maʼlumotlar bazasi)

sft. 1. Ust-boshga oʻtirgan qalin kir qatlami, qatirma kir.

Yenglari bir ellik qasmoq. Qasmoq sochiq.

Shuncha yurib, nima orttirding? Mana shu juldur chopon bilan qasmoq doʻppinimi? — S. Ahmad, Qadrdon dalalar

yorgʻoq boshiga yogʻ bosgan qasmoq doʻppini bostirib kiyib yuradigan bu odam — A. Ibodinov, Latofat doʻkonidagi qatl

2. ayn. Qazgʻoq 1.

Bolaligimda Oppon degan bir oʻrtogʻim boʻlardi. Sira boshidan qasmoq arimasdi. — S. Ahmad, Saylanma

Boshlari qasmoq bogʻlagan, oyoq yalang bolalar sopol kosalarda qaymoq olib oʻtadilar. — Gʻ. Rasul, Adolat

3. Biror narsaning qotib qolgan ustki qatlami; qatqaloq.

Shoʻri qalin qasmoq boʻlib yotgan bu yer oʻtgan yili bahorda inson qadami tegmaganday edi. — Y. Shamsharov, Oydin koʻllar

ot 1. Albatta amalga oshirish koʻzda tutilgan, jazm etilgan qatʼiy niyat; azm-qaror, ahd.

Uydan chiqishdanoq uning [ Otabekning] qasdi bu kunni dalada oʻtkazmoq edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

U Munisxondan uni sovitish qasdida edi. — A. Qahhor, Sarob

2. Haqorat, yomonlik uchun javob qaytarish (hisoblashish) niyati; adovat, oʻch, alam.

Qasd qilmoq. Birovga qasd qilma.

Sen jinni boʻldingmi? Yo menda boshqa bir qasding bormi? — Latifalar

Mening fashizmdan boʻlak hech kimda qasdim yoʻq. — Uygʻun.

Shermuhammadning esa xotin joʻnidan menda qasdi bor. — K. Yashin, Hamza

ot 1. Podsholar, xonlar yoki mulkdorlarning hashamatli saroyi.

Xoʻja Abdulla oʻngda, Mazidbek chapda yurib, Boburni ark toʻridagi qishlik qasrga boylab keldilar. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Registon maydoni podsho qasrining oldidagi maydonga emas, iflosliklar bilan toʻldirilgan qishloq bozorlari maydoniga oʻxshardi. — S. Ayniy, Esdaliklar

2. koʻchma Har qanday muhtasham bino, dangʻillama uy, toq-ravoq, koshona.

Toʻrt tomoni gumbazli qasrlar bilan oʻralgan qalʼaning temir darvozasi lang ochilib Isfara chiqib keldi. — M. Mahmudov, Mangu kuy izlab

balandlikdagi saroy ichidagi qasrlarda hokimlar bazm qurib, hozir sarxush uxlab yotishibdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

oʻzbekchaqalin matoruschaполотно, шитое золотом и серебромinglizchasilk

Qasab tozï rumi ažun taŋsuqï, saŋa kelsä tolmaz ayï qaznaqï Butun olamda sara qimmatbaho, oltin va kumush bilan toʻqilgan rumiy matolar kelsa ham, sening xazinang toʻlmaydi – [Самые] избранные в мире [материалы] – парча тозийская и руминская – [если даже и] придут к тебе, все равно не наполнится [твоя] казна –The most selective materials in the world tha tausian and rom park – even if they come to you, your treasury will still not be filled

ot 1. Shu kaʼbatulloning ichida oʻltirib yolgʻon gapirgan odam musulmon emas.

Kishining qasamiga ishonmagan ham yetti mazhabda moʻmin emas! — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

hech kimga aytmaslik uchun ogʻziga kelgan qasamlarni valdiray boshladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Sodiqlik haqida rasmiy ravishda beriladigan tantanali vaʼda, qasamyod.

Mayli, yomgʻir, qor yogʻsin, oʻz postimdan ketmay-man. Askarlik qasamiga hech xiyonat etmayman. — Uygʻun

Yusufjon aka umrining oxirigacha oʻz qasamiga sodiq qoldi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

sft. Yogʻoch va shunga oʻxshash narsalarning chatnashidan yoki sinishidan hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

Shamolda baqaterak qasir etib sinib tushdi.

toʻxtatmoq, qoldirmoq

oʻzbekchaulugʻ, buyukruschaвеличавыйinglizchagreat

Esizlärkä qašïy keräk qorqsalar Yomonlarni qo‘rqitish uchun ularga qarshi buyuk yo‘lboshchi kerak – Против злых надо величавого военачальника, чтобы они боялись –Against the wicked one must have a great commander, so that they are afraid — QBK, 122₁₄

ot Yomon, nomaqbul ish, qilmish uchun javob qaytarish maqsadi, shunga qaratilgan niyat; shu maqsaddagi ish, harakatning oʻzi; oʻch.

U qasos oʻtida yonayotgan kishilarni bazoʻr toʻxtatib qoldi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Yoʻq, men taʼna qilmayman. Koʻrsin, kuyib oʻlsin. Shuning oʻzi qasos boʻladi. — S. Ahmad, Qadrdon dalalar

Maʼlum bir maqsad bilan, joʻrttaga, ataylab.KASTEN

ot Ot yoki mol peshonasidagi oqjoy, oq nishona; shunday nishonali ot, mol.

Ola buzoq, qashqasi ham bor, Usti qora, bagʻri oppoq qor. — Gʻ, Gʻulom

Ot kelar yashnab borliq, Qashqasi goʻyo yorliq. — T. Toʻla.

Oʻrtaroqda anchadan beri bir-biriga oʻqraygancha yelkalashib kelayotgan qashqa buqacha bilan targʻil buqacha toʻsatdan suzishib qolib, podaning toʻs-toʻpolonini chiqardi. — S. Anorboyev, Oqsoy

ot Sharq mumtoz adabiyotidagi sheʼriy janrlardan biri, koʻpincha biror shaxsning (odatda hukmdor yoki oliy martabali kishining) madhiga bagʻishlanadigan, shuningdek, falsafiy, axloqiy-didaktik, ijtimoiy mazmundagi, koʻtarinki, tantanavor ohangli, gʻazalga oʻxshab qofiyalansa-da, hajmi 20 baytdan 200 baytgacha boʻladigan sheʼriy asar.

Toʻying boʻldi qasidamga bahona, Qasidam, tong emas, boʻlsa toʻyona. — Habibiy

Bu qasidam senga, xalqim, Oq sut-u tuz hurmati, Erkin oʻgʻlingman, qabul et, Oʻzbegim, jon oʻzbegim. — E. Vohidov, Oʻzbegim

ot 1. Gʻalvir, elak, chirmanda va shu kabilar buyumlarning gardishi, chambarak.

Chirmandaning qasqoni, Bandi bormi osgani. Oʻynasang oʻynab olgin, Yoring bormi toʻsgani? — M. Alaviya.

2. Manti, xonim kabilar teriladigan maxsus patnislari boʻlgan, shunday taomlar pishiriladigan oshxona asbob-buyumi.

Yuzta manti eltadigan qasqon.

Nigor oyim oshxonada mantilarni qasqonga terib, qozonga uyar, Raʼno boʻlsa, kichkina ukalari orasida oʻtirar edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Qasqonga dimlanib, ustiga sariyogʻ surtilgan oshqovoq juda xush-taʼm boʻladi. — K. Mahmudov, Oʻzbek tansiq taomlari

ot Mol soʻyuvchi va goʻsht bilan savdo qiluvchi shaxs.

Chumchuq soʻysa ham, qassob soʻysin. — Maqol

Echkiga — jon qaygʻusi, qassobga — yogʻ qaygʻusi. — Maqol

Hovli chetida qoʻl-oyoqlari bogʻlogʻlik qoʻy tepasida turgan qassob Meʼmorga qarab: — Fotiha bering, — dedi. — Mirmuhsin, Meʼmor

ot kam qoʻll. Betayin, arzimas.

Beva boshi bilan shunchalik oʻstirsa-yu [qizni], u yuziga tik qarasa?! Tagʻin, kelib-kelib allaqanaqa bir qasangʻi yigit deb-a! — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

намеренно, умышленно, нарочно

sft. Qasdi boʻlgan, yovuz niyatli.

Qasddor yovlarga Chegara bekik! — Tuygʻun

qaslıq, qastıyanlıq, dushpanlıq