rvsh. 1. Gavdaning qoringa nisbatan ters tomoni, boʻyindan dumgʻazagacha boʻlgan qismi.
Qoʻlni orqasiga qilib yurmoq.
Mingboshi yerda gʻujanak boʻlib yotgan Matqovulning orqasiga qamchini shilp etkizib tushirdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Saidiy eshikka orqasini berib oʻtirar edi. — A. Qahhor, Sarob
2. Narsalarning ters yoqdagi qismi, yuz, bet, old tomoniga teskari tomoni, teskarisi.
Suratning orqasi. Teshaning orqasi.
Samandarov chiroqning piligini koʻtardi, qalamning orqasi bilan stolni qoqib, gʻovurni bosdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Chinnigul darvoza tagiga yetganda, orqasiga qayrilib qaradi-yu, ichkariga kirib ketdi. — S. Zunnunova, Koʻk chiroq
Ona shu soʻzlarni aytib, oʻtirgan yeridan kaftlarining orqasini yerga tirab, turdi. — Shuhrat, Shinelli yillar
3. Narsa yoki kimsaning yuz, bet, old tomoniga qarshi tomon; ort.
Orqaga qaramoq. Uyning orqa devori.
Shu onda orqasidan gurullab avtomobil kelib qoldi. — A. Qahhor, Karavot
Yoʻldosh orqadan asta kelib, El-murodning koʻzini ikki qoʻli bilan bekitdi. — Shuhrat, Shinelli yillar
4. Ortda, keyinda joylashgan.
Velosipedning orqa gʻildiragi. Til orqa tovushlari (grammatika).
5. Ortda qolgan, oʻtilgan yoʻl; shaxs yoki predmet chiqib kelgan tomon; harakat yoʻnalgan tomonning aksi.
[Otabek] Eshik zanjiriga qoʻlini olib borgani holda oʻylanib toʻxtadi va eshikni ochmay, orqasiga qaytdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Olgʻa bosish, har holda, orqaga qaytishdan xatarli emas. — A. Qahhor, Maston
6. koʻchma Homiy, suyanchiq, tirak.
Togʻdan orqasi boʻlganning toshdan yuragi boʻlar. — Maqol
7. 3-shaxs egalik va joʻnalish, oʻrin-payt va chiqish kelishiklari qoʻshimchalari bilan koʻmakchi vazifasida ishlatiladi (orqasida, orqasidan).
8. yoki (Birovning) orqasidan kesak (tosh) otmoq
9. 1) ikkinchi qaytib kelmasligini tilab laʼnatlamoq;
10. 2) kimsaning orqasidan uni yomonlab gʻiybat qilmoq.
- Orqada qolmoq Qoloqlik qilmoq; biror vazifani oʻz vaqtida bajarmaslik. Shalola qurilishi hozir eng orqada qoldi. — S. Ahmad, Ufq
- Orqa qilmoq Biror shaxs yordamiga, himoyasiga, kuchiga ishonmoq, unga tayanib ish tutmoq. Seni orqa qilib, bunda yuraman, Ort-sirtingdan koʻp himoyat qilaman. — Alpomish
- Orqaga ketmoq Tanazzulga yuz tutmoq, olgʻa bosishdan toʻxtamoq. [Otabek:] Bizning kundan-kunga orqaga ketishimizga oʻzaro nizoyimiz sabab boʻlmoqda. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. Orqaga surmoq — (yokiBuning har ikkisi ham kolxozlashtirish ishini orqaga surishi, hiylagina orqaga surishi mumkin edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Orqasidan gapirmoq Oʻzi yoʻgʻida u haqda gapirmoq; gʻiybat qilmoq. Doʻst oldingda gapirar, Dushman — orqangdan. — Maqol
- Orqasidan kulmoq Oʻzi yoʻgʻida masxara qilmoq, mazax qilmoq. [Gulnor:] Oyi, siz sezasizmi, boynikida orqamdan kulishadi, gapirishadi, piching, kesatiq-mesatiq. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Orqasidan quvmoq Yetishish, erishish payiga tushmoq.
- Ogʻirlikni orqaga tashlamoq Qiyinchiliklarga parvo qilmay, oʻzini dadil tutmoq, ularni dadillik bilan yengmoq. [Gulandom:] Ukalarimni, dadamni sevganimdan har qanday ogʻirlikni orqaga tashladim. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Front orqasi harb . Mamlakatning jang harakatlaridan yiroq ichkari qismi.
- Yuragi orqasiga tortib ketdi Shunday deyishga dedi-yu, otaning qahrli nigohini koʻrib, yuragi orqasiga tortdi. — Yoshlik