Қидирув

от 1. Одам ва жониворларнинг ўз мускулларини ишлатиб, жисмоний ҳаракат қилиш қобилияти; жисмоний энергия; қувват.

Жисмоний куч. Мускул кучи. Эсинг борида эл тани, кучинг борида ер тани. — Мақол

Бола кучи еца, челак судраб, етмаса, кўра кўтариб, саҳнга сув сепар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Кимнинг билагида кучи бўлса, ким ишнинг ҳавосини олса ўша илғор бўлаверади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Меҳнат қилиш, яратиш, юзага келтириш қобилияти, иш-меҳнат.

Бир парча куйган қора нон учун Ёшлик чоғингдан ўз кучинг сотиб. — Ҳамза

[Бойлар] кўкламгача ювинди билан боқади, олти ой ёз текинга ишлатади. Одамнинг кучи эшак кучидин паст баҳога тушади уларга! — Ойбек, Танланган асарлар

3. Маънавий, ақлий ва руҳий қувват.

Ақлий куч.

Ҳайдар ота кампирнинг ирода кучига ишонмас, шунинг учун ҳозир Асрор-қулнинг унга рўпара бўлишини истамас эди. — А. Қаҳҳор, Асрор бобо

Уни тўхтатиб қолишга ҳеч қандай андишанинг, ҳеч қандай севги ва ҳурматнинг кучи етмас эди. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

4. физ. Жисмларнинг ўзаро механик таъсир этиш қобилияти ва унинг ўлчови.

Марказдан қочма куч. Куч бирлиги.

Тортиш кучи ёки, бошқача айтганда, гравитациянинг нима экани ҳозирча бирон олимга ошкор эмас. — Фан ва турмуш

5. Қувват, энергия.

Электростансиянинг кучи.

6. Таъсир қилиш даражаси; таъсир.

Дорининг кучи.

Бу кунги қора совуқ қуёш кучинида кесган эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Очлик ўз кучини кўрсатиб, уни ҳолдан тойдирган эди. — С. Аҳмад, Уфқ

Бу лаҳзада ароқ Валижонга ўз кучини кўрсатиб қўйган эди. — Гулдаста

7. Тўйимлилик, қувват бериш белги-хусусияти, кўрсаткичи.

Ернинг кучи. Таомнинг кучи.

8. Бирор ишни амалга ошира билиш имкони, имконияти; ҳол-қудрат, қурб.

Унинг автомашина сотиб олишга ҳам кучи етади.

Ҳамбарали акани сотиб олгани кучингиз етмаса керак. Милтиқ билан бўлмади, энди пул билан рахна солмоқчимисизлар? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

9. Бирор соҳада ва умуман ишлаб чиқаришда ишловчи кишилар.

Хотин-қизлар — корхонада катта куч.

Бугун Узбекистонда биринчи марта қурилаётган металл заводига Фзони битирган ёш кучлар келди. — Н. Сафаров, Саодатнинг қиссаси

Кўчиб келган заводларга қизларни юбордик: кучимиз озайиб қолди, вазифамиз катта, юкимиз оғир. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

10. Бирор ишни амалга оширишга қаратилган, бирор мақсад учун фойдаланиладиган шахс ёки нарсалар.

Душман десантчиларни денгизга улоқтириб ташлаш учун қўшимча куч келтирарди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

Хуросон тахти учун исён кўтарган Мирзо Ёдгор ҳам шу атрофда куч тўплаган эди. — Ойбек, Навоий

[Биз] Келишмовчиликларни четдан куч жалб қилмасдан, ўз кучимиз билан, ўзаро кенг муҳокама қилиш ёʻли билан бевосита бартараф қиладиган бўлиб қолдик. — А. Қаҳҳор, Нутқ

11. асосан кўплик шаклида) (Ҳарбий қўшилмалар; қўшин.

Қуролли кучлар.

Танк ва мотодивизиялардан йигирма иккитаси катта ҳаво кучларининг ёрдами билан Калинин, Орёл, Тулага қараб бормоқда. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

12. асосан кўплик шаклида Жамиятнинг бирор белги-хусусияти, дунёқараши ва шу кабилар билан фарқланувчи қисми.

Реаксион кучлар. Синфий кучлар муносабати. Қора кучлар.

13. ҳуқ. Қарор, қонун ва шу кабиларнинг қўлланиши, амали, жорийлиги.

Қонун кучга кирди. Ҳукм кучда қолди. Қарор кучини ёʻқотди.

от Извош ҳайдовчи.

Хўжайинининг феълига тушуниб қолган кучер извошини беозоргина, секин жилдирди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

сфт. 1. Жисмоний қобилияти, куч-қуввати нисбатан ортиқ; бақувват.

Кучли йигит.

Мутал кучли эди, аммо Отабек ундан ҳам кучли эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Сен мана шу олтинни ол бир кушик нари қишлоқдан икки от ол, кучли, чопқир зотлардан бўлсин. — Ҳамза, Майсаранинг иши

Ғилай одам шамни токчага қўйиб, кучли қўллари билан Аҳмад Чалабийнинг ёқасидан тутди. — Мирмуҳсин, Меъмор.

2. Соғлом ва яхши ривожланган.

Юраги кучли.

Унинг [Гулнорнинг] хаёлида ёлғиз Ёʻлчигина учади, фикран у билан сўзлашади, гўё йигит кучли, кенг кўкрагига унинг бошини олиб эркалайди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. физ.тех. Катта қувватга эга бўлган; қувватли.

Кучли дастгоҳ. Кучли машина, шя Ҳаммаси лабораторияда кучли магнит майдон хоссаларини ўрганиш учун ясалаётган ғалтак яқинида турганда рўй берди. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

Гувуллар кучли мотор, Айланар машиналар. — Ю, Ҳамдам

4. Иқтисодий, моддий ва бошқа жиҳатдан бақувват; имконияти зўр, қудратли.

Кучли давлат. Кучли армия. Кучли рақиб.

Абусаид мирзонинг кучли қўшини ҳозирги пайтда Бухорога кириб келиши муқаррар эди. — Мирмуҳсин, Меъмор.

5. Таъсир даражаси юқори, тез таъсир қиладиган.

Кучли дори. Кучли зарб.

Кучли далил бўлмасдан, улар билан олишиб бўлмайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Алиф ва бўёқнинг кучли ҳидидан бўлса керак, бурнини жийириб олган. — Муштум

Қорадори анча кучли наркотик модда бўлиб, у организмга зарарли таъсир ўтказади. — Газетадан

6. Зуҳур этиш, юз бериш даражаси юқори: қаттиқ; шиддатли.

Кучли шамол. Кучли фарёд. Кучли портлаш. Кучли хўрсиниш. Кучли тўлқин.

Музлоқ тоғ бино бўлиб бундай кучли гулдуросни эшитмаган эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Эргашев пулемётидан шунчалик кучли ўт очдики, ҳатто пулемёт кожухидаги сув самовардагидек варақлаб қайнар эди. — Н. Сафаров, Қахрамоннинг туғилиши

7. Ўз иш-ҳунарини яхши билувчи, қобилияти зўр; талантли.

Кучли ўқувчи. Кучли шахматчи. Кучли олим. Кучли ёзувчи.

— Хивада кучли табиблардан шу киши қолди — дея Иброҳим ота Ўтар бувани мақтаб кетди. — Ж. Шарипов, Хоразм

Бу ерга мамлакатимизнинг турли бурчакларидан энг кучли чанғичиларнинг ташриф буюриши қувончимизга қувонч қўшди. — Газетадан

8. с. т. Таркибида ўғит моддалари кўп, унумдор; семиз.

Сен ҳам пахта берасан аммо еринг кучли, янги ер. Азот керак эмас. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

9. Ўсиш, ривожланишни тезлаштирадиган; кўп куч-қувват бағишлайдиган; тўйимли, тўқ тутадиган.

Кучли ем. Кучли овқат. Кучли ўғит.

10. Умуман, даражаси юқори, юқори даражали.

Кучли ҳиссиёт. Кучли соғинч. Кучли ҳаяжон. Кучли қизиқиш. Кучли ҳаракат. Пиринг кучли бўлгунча, билиминг кучли бўлсин. — Мақол

Эрим қиморбоз бўлсаям, орияти кучли эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Бу хушҳол ва очиқ кўнгил аёлда кўзга яққол ташланмайдиган кучли ирода ва мустақиллик яширин эди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Санжар Сиддиқовнинг таланти, ўткир бадиий тафаккури унинг ижодий изланишларида катта кенгликлар очиб берди. — Х. Ёдгоров, Ҳаёт тўлқинлари.

от 1. Итнинг боласи; етилмаган ёш ит.

Ким, кучук бирлан хўтикка қанча қилсанг тарбият, Ит бўлур, эшак бўлур, бўлмаслар асло одами! Уйғун ва И. — Султон, Алишер Навоий

2. с. т. Умуман ит.

Нури айвонга яқинлашгач, тупроққа қоришиб ётган катта, пахмоқ кучук занжирини шалдиратиб, ўрнидан турди. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Итга нисбатли ҳақоратни билдиради.

Ҳовли супурувчи бола сув сепмай чангитиб юборгани учун, Аблаҳ, кучук! деб қўйди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Мадрайимхоннинг изидан кучуклар кўп. — С. Сиёев, Ёруғлик

от 1. Гули сариқ, кўк, сафсар ўцимон ўсимлик ҳамда унинг тиббиётда ишлатиладиган заҳарли, тугмасимон меваси.

баққолдан яширинча олдирилган кучала кичкинагина декчада эртадан кечгача қайнайди; эрталаб унинг суви бир чойнакка солиниб, Зебихоннинг уйига олиб кирилиши мўлжалланди. Чўлпон, — Кеча ва кундуз

2. Терак, тол каби дарахтларнинг тўпгули.

Улар [дарахтлар] ҳам бўртиб, кучала чиқара бошлашибди. — Т. Тўла, Тошкент уйлари

н forces

• қуролли кучлар armed forces
• ҳаво кучлари air power, air forces

сфт. 1. Жисмоний қобилияти паст, куч-қуввати нисбатан оз; заиф.

— Бурнидан торца йиқиладиган, кучсиз, хунуккина киши — баззоз Абдулхолиқбой — қошини чимириб, ингичка, хотинчалиш овози билан гапга аралашди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Бирор иш қилиш ёки ишлаб чиқариш қобилияти, қуввати бошқалардан паст, оз; қуввациз.

Кучсиз мотор.

3. Иқтисодий жиҳатдан камқувват, ҳол-қудрати нисбатан паст, оз.

Ҳукуматга чап бериб, кучсиз хўжаликларнинг баданига зулукдай ёпишиб олган мана шунақа одамларнинг танобини тортиш керак. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

4. Таъсир кучи паст; бўш.

Кучсиз дори.

5. Зуҳур этиш даражаси паст, оз; секин ёки суст юз берадиган; заиф.

Кучсиз овоз. Кучсиз шамол. Кучсиз портлаш.

Дўллар тўғрисидаги бешинчи чироқ; титраб-титраб, ун гарди ўтирган кичкина шишасидан хира, кучсиз нур сочиб туради. — А. Қодирий, Обид кетмон

Кампир кучсиз хуррак торта бошлади. — Ойбек, Танланган асарлар

6. Ўз иш-ҳунарини яхши билмайдиган, қобилияти паст; бўш.

Тўртинчи синфнинг ҳаммаси энг яхши ўқийдиган болалар бўлса ҳам, ўқишда ҳамма дарслардан кучсиз, русчадан эса ҳеч тайёрламайдиган Мирзажон Латифий деган ҳам бор эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

7. с. т. Таркибида ўғит моддалари кам; унумсиз, ориқ.

Ер кучсиз бўлганидан кейин, дармонсиз танга ёпишади-да ҳар хил дард. — С. Нуров, Нарвон

8. Кам калорияли, енгил.

Кучсиз овқат.

н pangs of child-birth, tension, strain, stress

фл. 1. Бутун кучи билан кескин ҳаракат қилмоқ, тиришиб, чираниб зўр бермоқ.

Юкни кучаниб кўтармоқ.

Ҳомид ҳануз қўлини бўшатишга кучанар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Машина, орқасидан аччиқ ҳидли қорамтир тутун чиқариб, бир кучанди-да, елиб кетди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Узун арқонларни кучаниб торта-торта, кемани соҳилга қапиштирдилар. — С. Сиёев, Аваз

2. кўчма Ўта муболаға билан мақтанмоқ, чиранмоқ.

Бу муваффақиятдан чатнаёзган мулла Абдураҳмон кучанганидан кучанар эди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Ҳоким 25 солдатнинг кучи ўзига ўтиб қолгандек кучана бошлади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Verstärkung f, Verschärfung f, Steigerung f

фл. 1. Таъсир даражаси юқорилашмоқ, кучли тус олмоқ, авж олмоқ, зўраймоқ.

Оғриқ кучайди, Қизиқиш кучайди. Совуқ кучайди.

Қўрғонда хотинларнинг, болаларнинг шовқини кучайди — Ойбек, Танланган асарлар

Ундаги безовталик авжига минган сари, кўнглида ашулага иштиёқи кучайиб борарди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Гавҳар аяси билан дадасини, Ғиёс акаси билан Фотима-Хусанларни ўйлаган сайин, баттар хавотири кучаярди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

2. Ўзига (янада) куч бермоқ; кучланмоқ.

Бунинг устига сипоҳлар яна ҳам кучайиб, оломонни Хадрага қараб суришга муваффақ бўладилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Полициячи бамисоли ит бўлади, қочсанг, кучайиб, орқангдан қувлайди. — К. Яшин, Ҳамза

судебном порядке

от Кучга эгалик, кучи, даражаси юқорилик.

Марямхоннинг бундай ботирлигининг сабаби унинг қутулишга бўлган умидининг кучлилигидир. — Ҳамза, Паранжи сирлари

Юзини пар ёстиққа қўйди. Бутун ёʻл бўйи номуснинг кучлилигидан тийиб келган кўз ёшига тўла эрк берди. — С. Анорбоев, Оқсой

Büyükken ufak duruma gelmek.КИЧРАЙМОҚ, ТОРАЙМОҚ

фл. айн. Кучайтирмоқ.

от 1. физ. Электр зарядларининг силжишида, кўчишида электр кучининг ишини кўрсатувчи миқдор.

Юқори кучланиш. Паст кучланиш.

Симлардаги кучланиш кучли эди. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув.

2. тех. Қаттиқ жисмда ташқи таъсир натижасида юзага келадиган сиқилиш ёки кенгайиш ҳодисаси ва унинг катталиги.

фл. кам қўлл. Кучаймоқ.

Ел борган сайин кучлана борди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳомиднинг юзидаги бояги ҳолат яна ҳам кучланиб, гўё тоқацизлангандек кўринар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

от Кам кучга эгалик, кучи камлик.

Сиз кучсизлик қилибсиз-да, ойингиз сизни енгиб қўйибди. Аксинча, сиз ойингизга ўз таъсирингизни ўтказишингиз керак эди. — Ойдин, Ўзидан кўрсин

қонунга қарши чиқиш учун лозим бўлган кучга молик эмас, бас, кучсизликнинг натижаси эса сукут эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

potential, capability, capabilities

• жаҳон стратегик ядро куч-қудрати world’s strategic nuclear capability
• иқтисодий куч-қудратини оширмоқ build up one’s economic potential
• космик (фазовий) куч-қудрат sp-