Қидирув

русчанепристойно, нагло, циничноинглизчаshamelessly, immodestlyфрансузчаindécemment, impudiquement, effrontémentарабчаقِلَّةُ الْحَيَاءِ, صَفَاقَةٌ, وَقَاحَةٌ

от Ножўя, номаъқул хатти-ҳаракатдан тийилиш ҳисси; уят, шарм.

Вафосизда ҳаё ёʻқ, Ҳаёсизда вафо ёʻқ. — Мақол

Ҳаё — инсоннинг энг олийжаноб фазилати, унинг кўрки, безаги. — С. Кароматов, Вобкентлик ошиқ

Одамда ор-номус, ҳаё бўлиши керак, Жўрахон! Ахир эрингиз бор-а! — М.Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

от эск. Фойда, наф.

Бир мири ҳаён, уч мири зиён. — Матал.

У [Тешабой] савдогар отаси Болта кўпаснинг ҳаён кўтарса, зиёндан қочма, деган васиятини кўз ўнгида тутади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

У елкасини қисиб: — Шунақа бир ҳаракат бор эди, ҳадисини олмаган одамга қийин экан, ҳеч ҳаён чиқмади, — деб қўя қолибди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Пахтадан келган ҳаён чорвага ямоқ бўлиб кетарди. — Й. Шамшаров, Тошқин

от 1. Материянинг ўз ривожланишининг муайян бир давридаги ҳаракатланиш шакли.

Ерда ҳаётнинг пайдо бўлиши. Ўсимликлар ҳаёти.

Яқин атрофимизни ўрганиб, фақат сайёрангизда ҳаёт борлигини аниқлаганимизга анча бўлди. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув

2. Инсон, ҳайвон, ўсимликларнинг туғилгандан (юзага келгандан) ўлгунга (ёʻқ бўлгунга) қадар бўлган физиологик ҳолати, тирик, мавжуд, яшаётган ҳолати.

Кўз жуда мураккаб оптик система бўлиб, киши ҳаётида кўзнинг яхши кўриши муҳимдир. — Газетадан

Бир авлоднинг ҳаётича давр ичида нур деган сўз эрмакдай бошланиб, асрларнинг ҳокими бўлиб қолди. — Ж. Абдуллахонов, Орият

Унинг ҳаёт асари қолмаган юзи яна хиралашди — К. Яшин, Ҳамза

3. Яшаш муддати; умр. Тўй — киши ҳаётидаги энг яхши орзу-умидларнинг ушалиши. Газетадан.

Гапни чўзма, чунки ҳаёт қисқадир. — М. Жўра, Изтироб

Олима ҳаётининг охирига қадар халқ учун покиза виждон билан хизмат қилди. — Саодат

4. кўчма Ҳаёт бағишловчи, ҳаётни таъминловчи нарса.

Электр симлардан ҳаёт оқади. — Гулдаста

Ҳаракат — иссиқлик, иссиқлик— ҳаёт демак. — Мирмуҳсин, Меъмор

Нон ҳидида ҳаёт бор, Ҳар мағзида мамот бор. — Газетадан

5. Киши ва жамиятнинг яшаш тарзи, ҳолати; турмуш, тирикчилик.

Ижтимоий ҳаёт. Оилавий ҳаёт. Ёзувчининг ҳаёти ва фаолияти. Республика ҳаёти. Маҳалла ҳаёти.

Билим юрти талабаларининг ҳаёти ҳар томонлама сермазмун ўтмоқда. — Газетадан

У ишнинг баланд-паст лой томлари шаҳардаги қашшоқ ҳаётнинг гувоҳидек мунғайиб турипти. — С. Кароматов, Олтин қум

Шу ҳаёт, шу турмушдан гадолик аъло. — Ғайратий

6. Бизни ўраб олган реал борлиқ, воқелик.

Ҳаёт жуда қизиқ-а?! Бировлар — асал, бировлар заҳар бераркан. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

Ҳаётда шундай одамлар борки, улар бутун умрларини фақат бир ишга, бирон касбга бағишлаган бўладилар. — Х. Ёдгоров, Ҳаёт тўлқинлари

7. сфт. Яшаб турган; тирик.

Ким билади, балки ҳаётдир ва, эҳтимол, ҳаётга ётдир. — Ҳ. Олимжон

Шу дарча чолингиз ҳаёт вақтида ҳам қийшиқ эди — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

8. кўчма Жонланиш, уйғониш.

Редаксия-да ҳаво юришиб, ҳаёт аломатлари пайдо бўлгандек туюлди Аҳмадга. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

9. Ҳаёт (хотин-қизлар исми).

сфт. Ножўя хатти-ҳаракатдан ўзини тортадиган, ҳаёси бор.

Аҳмад бу соф, ҳаёли, содда қизга жуда ширин сўз айтгиси келди — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

сфт. Ҳаёси ёʻқ, уяциз.

Ҳаёсизга ҳар кун ҳайит. — Мақол

Соҳиб Доро: Ҳаёсиз билмагай ҳеч бир вафони, Вафога алмашур шоҳлар жафони. Уйғун ва И. — Султон, Алишер Навоий

Бозоров севгисининг ҳам миси чиқди. Энди у ҳаёсиз бошини қуйи солиб, қўл учида қарсак чалиб, лой бўлиб ўтирибди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Вой шўрим Вой бети ёʻқ қиз! Вой ҳаёсиз қиз! — С. Зунуннова, Гулхан

сфт. 1. Ҳаётга, яшашга, тирикчиликка оид.

Ҳаётий жараёнлар. Ҳужайраларнинг ҳаётий вазифаси.

2. Ҳаёт учун зарурий, ҳаёт талабидан келиб чиқувчи, ҳаёт талаби билан боғлиқ.

Унинг орзуси бир қарашда романтик қасоскорнинг орзуси бўлиб кўринса-да, тагидаги ҳақиқат чуқур, ўта ҳаётий. — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

Хўжалигимизда ҳали ечилиши ғоят зарур бўлган ҳаётий вазифалар кўплаб кўзга ташланади. — Ўзбекистон қўриқлари

унинг билан суҳбатда зарур ва ҳаётий масалалар гаплашиб олинган эди. — Мирмуҳсин, Умид

3. Ҳаёт билан боғлиқ, ҳаёт учун типик (бўлган), ҳаётдагига мос, тўғри келадиган.

— Асосий масала асарда айтилмоқчи бўлган фикрнинг ўқувчи қалбига яқин ва ҳаётий бўлишида, — деди Саид Аҳмад. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

Ҳаётий воқеаларни умумлаштириб, сермазмун бадиий асарлар яратган ва яратаётган журналистлар кўп. — Х. Ёдгоров, Ҳаёт тўлқинлари

Рассом шоир ва маърифатпарварнинг сиймосини ҳаётий қилиб ишлай олган. — Газетадан

leblos, tot, erloschen, trübe

сфт. 1. Яшашга қобилиятли; яшовчан.

Ҳаётчан тузум. Ҳаётчан ғоя.

2. Ҳаёт билан боғланган, ҳаётдан олинган; халқчил.

Улар [масхарабозлар] ўзларининг ҳаётчан санъатлари билан меҳнаткашларга ёқимли ҳаяжон, дилни яйратадиган беғубор кулги, истиқболга ишонч бахш этиб келган. — М. Қодиров, Халқ томошаларида урф-одатлар

фл. айн. Ҳаялламоқ.

от Ҳаёсиз бўлиш, ҳаёсизга хос хатти-ҳаракат, хусусият, қилиқ.

Василий бир куни ҳовлида бир неча болаларга икки қўлни тахтага қўйиб, икки оёқни осмонга қилиб, стойка қилишни ўргатаётган эди, қори кўриб қолиб, чидаёлмай бақирди: — Ҳай-ҳай, бу қандай ҳаёсизлик тағин! — П. Турсун, Ўқитувчи

сфт. 1. миф. Ўликни тирилтирадиган, қайта жон киргизадиган.

2. Организм учун ҳаёт бахш этувчи.

Шеърки, ўз соҳибининг қонидан пайдо бўлар экан, ўшал қон каби ҳаётбахш бўлмоғи лозим эмасми? — С. Сиёев, Ёруғлик

Қуёш ўз ҳаётбахш нурларини тағин мўл-кўл соча бошлади. — А. Ҳайитметов, Пўлат бармоқлар

Тортиқ этмиш табиат Хуш иқлим, тоза ҳаво. Сувлари зилол, шарбат, Ҳаётбахш, дардга даво. — Ё, Мирзо

3. кўчма Кишини жисман, руҳан тетиклантирувчи, жонлантирувчи.

Баҳорнинг ҳаётбахш руҳи совуқдан ёшланган кўзларда, кўкарган юзларда барқ урди, диллар исиб кетди. — А. Мухтор, Чинор

Зубайданинг овози ёқимли, ҳаётбахш эди. — К. Яшин, Ҳамза

Шерали шу ҳаётбахш лаблардан кўзларини узолмай қолди. — С. Кароматов, Олтин қум

от 1. Ҳаётга оид, ҳаёт билан боғлиқ бўлиш; шундай белги-хусусиятга эгалик.

ХВ аср Ҳирот санъатига хос бўлган ҳаётийлик халқчилликка ҳам олиб келади. — Фан ва турмуш

Бу билан улар бадиий ижоддаги энг муҳим фазилатга — ҳаётийликка эришаётирлар. — Шарқ юлдузи

2. Яшаш, ривожланиш қобилияти (қудрати)га эгалик; яшовчанлик.

Буюк аллома ғояларининг ҳаётийлиги.

от 1. Ҳаёт ва ўлим.

Ҳаммаси ҳам бир-бирисиз босолмайди илгари, Боғлиқ экан бир-бирига ҳаёт-мамот сингари. — А. Мухтор

2. Ҳаёт ёки ўлим, яшаш ёки ўлиш; тақдир.

Беркитишнинг нима ҳожати бор: ҳо-зир, шу дақиқаларда, бутун ҳаёт-мамотинг шу опамизнинг қўлларида — Д. Нурий, Осмон устуни

Шайбонийхон чоршанба куни ҳаёт-мамоти ҳал бўлишини сезиб, бор истеъдодини, бутун тажрибасини ишга сола бошлади. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Бу ҳаёт-мамот кураши, бек афанди! — Ҳ. Ғулом, Машъал

жизнеспособность

русчажизнеутверждающая силаинглизчаvital force

популяциядаги бир индивидга тўғри келадиган ўртача майдон. Инсон жамияти учун Ҳ.м. – мавжуд ижтимоий-иқтисодий шароитда бир одам эҳтиёжларини қондириш учун зарур бўлган ҳудуд.

ботаникада ўсимликнинг муҳит шароитларига мослашганлигини акс эттирувчи ташқи қиёфаси (габитуси). H.sh. деб, шунингдек, ўсимликларнинг экологик туркумлаш бирлиги бўлмиш – ўзаро қариндошчилиги бўлмаган, лекин мослашиш структуралари бир хил бўлган ўсимлик гуруҳларига ҳам айтилади.

хом ашё ёки табиий ресурсларни олишдан уни охирида атроф муҳитга жойлаштиришга қадар давом этадиган маҳсулот тизимининг кетма-кет ва ўзаро боғлиқ босқичлари.

– ҳар бир организмнинг пайдо бўлишидан то ўлимига қадар бўлган давр. Бўлиниш ёʻли билан кўпаювчи қуйи организмларда – бўлинишдан бўлинишга қадар бўлган давр.