Qidiruv

burgʻ quduqlarining geologik kesimini oʻrganish va foydali qazilma konlarini aniqlashning geofizik tadqiqotlari. K. burgʻ quduqdagi tabiiy yoki sunʼiy paydo qilingan fizik maydonlarni oʻrganishga asoslangan. K.ning akustik, radioaktiv, elektrik va boshqa turlari bor, Karotaj

elektr karotaj usuli. Burgʻ quduq devorlariga ekran elektrodlardan perpendikulyar yoʻnaltirilgan elektr toki yordamida jinslarning zohiriy elektr qarshiligi oʻrganiladi. Ekran elektrodlari bilan oʻlchangan solishtirma elektr qarshilikka burgʻilash eritmasi va singish zonasining solishtirma qarshiliklari taʼsiri kam boʻladi. YOK 3, 7 va 9 elektrodli (K.5-rasm) zondlar yordamida oʻtkaziladi. Uch elektrodli ekranlashtirilgan zond BK-3 (K.5-rasm, a)ning markazi biroz qisqa (uzunligi 0,15 m) boʻlib silindr koʻrinishdagi tok elektrodi A₀ dan va unga simmetrik joylashgan silindrsimon elektrodlar (A₁ va A₂) dan iborat. Zondning umumiy uzunligi 3,2 m. Elektrodlar tok manbaining bir qutbiga ulanadi. Oʻlchov davrida uchchala elektrod potensiallar qiymati bir-biriga teng qilib turiladi. Elektrod A₀ dan chiqayotgan tok chiziqlari quduq devorlariga tik yoʻnalib, markaziy elektrod uzunligiga teng oʻlchamda qatlam ichiga kirib boradi. Qatlamning elektr qarshiligi quyidagi formula orqali aniqlanadi: ρ_k=KΔU/I₀, bunda ΔU — zonddan ancha uzoqda joylashgan N — solishtirish elektrodi va A₀ elektrodi orasidagi potensiallar ayirmasi; I₀ — markaziy elektrod A₀ dan oʻtayotgan tok kuchi; K-zond koeffitsiyenti, berilgan zond uchun oʻzgarmas qiymatga ega va u ABK-3 zondi uchun 0,237 m ga teng. Uch elektrodli zondlar bilan quduq devoridan 1—2 m radiusda joylashgan jinslar oʻrganiladi., Yonlama karotaj (YOK)

электр каротаж тури. ТК бурғ қудуғига туширилган электроднинг жинс билан туташ қаршилигини ўлчашга асосланган усул. Электродларнинг туташ қаршилиги тоғ жинсларининг солиштирма қаршилигига тўғри мутаносиб. Шунинг учун электродлардан ўтаётган ток кучи солиштирма қаршилиги кичик бўлган жинсларда кучаяди ва аксинча, қаршилиги кўпайганда ток кучи камаяди. Tok karotaji (TK)

тоғ жинсларини 0.1—0.3 МэВ энергияли гамма-нурлар билан нурлантириб кузатиладиган фотоэлектрик ютилиш жараёнини ўрганиш усули. Ютилиш жадаллиги жинслар ядроларининг атом оғирлиги билан белгиланади. Шундан фойдаланиб кон маъданлари ёки жинслар таркибида оғир ядроли (темир, қўрғошин, вольфрам) ва бошқа элементлар аниқланади. Ишлаб чиқаришда бу усул селективли гамма-гамма каротаж деб юритилади. Selektiv karotaj

Magnit karotaj (MK)

каротаж кабелидаги зондлар, қудуқ геофизик асбоблари, портлатиш, те- Karotaj podyemnik (koʻtargich)

burgʻilash davomiyligi (muddati) yoki burgʻilash tezligini oʻlchash orqali burgʻ qudugʻi kesimidagi jinslarni oʻrganish usuli. Qattiq jinslar uzoq muddatda, kollektorlar esa qisqa vaqtda burgʻilanadi (q. Prodoljitelnost bureniya)., Mexanik karotaj

Koʻp zondli karotaj

gʻovaklilik koeffitsiyenti

радиоактив каротаж тури Neytron karotaj (NK)

электр каротаж тури. Потенциал ва градиентзонд б-н зоҳирий қаршилик эгри чизиқлари қайд қилинади (қ. Зонд стандартный). Бир вақтда ўз-ўзидан қутбланиш ПС маълумотлари ҳам ўрганилади. СК қудуқлар кесимини таққослашда, горизонтларни ажратишда фойдаланилади. Standart karotaj (SK)

АК Akustik karotaj (AK)

oʻzgaruvchan tokdan foydalanishga asoslangan elektr karotaj turi. Generator, fokuslovchi va qabul qiluvchi gʻaltaklar — IK apparatining asosiy qismi hisoblanadi. Generator gʻaltaklaridan oʻtgan 20—60 kgs chastotali oʻzgaruvchan tokning $\text{H}_1$ magnit maydoni zond atrofida elektr yurituvchi kuch EYUK hosil qiladi. Bu kuch tufayli hosil boʻlgan uyurma (girdob, burama) toklar $\text{H}_2$ magnit maydonini hosil qiladi. Bu magnit maydoni oʻz navbatida qabul qiluvchi gʻaltakda EYUK hosil qiladi. EYUKning kattaligi togʻ jinslarining oʻtkazuvchanliklariga toʻgʻri mutanosibdir. IK kam minerallashgan yoki yomon oʻtkazuvchan (neft asosli) burgʻilash eritmasi b-n toʻldirilgan quduqlarda oʻtkaziladi va solishtirma qarshiliklari 50 om $\cdot$ m dan kichik togʻ jinslarini samarali oʻrganishni taʼminlaydi. IK apparatining AIK-4, AIK-5, AIK-M va IK-AGAT turlari mavjud., Induksion karotaj (IK)

Yonlama mikrokarotaj (YOMK)

Radioaktiv karotaj (RK)

Dielektrik karotaj (DK) — yuqori chastotali magnit maydonini qayd qilish natijasida quduq kesimini oʻrganishning elektromagnit karotaj usuli. Atrof muhitning dielektrik oʻtkazuvchanligi siljuvchi toklar jadallashishi va elektr yurituvchi kuch (EYUK) bilan chambarchas bogʻliq. DKning dielektrik induktiv turi ham mavjud. Bu usulda ikkilamchi yuqori chastotali magnit maydonining mutlaq miqdori oʻrganiladi. DK asbobining DK1—713, DK2—723 turlari mavjud.

радиоактив каротаж тури. С.к. нурланишнинг энергетик тавсифларини ўрганишга асосланган. Геофизика ишларида уч хили маълум: 1) спектрометрик гамма каротаж (ГК—С) — ўлчанаётган табиий радиоактивликдан уран, торий, калий миқдорини аниқлаб беради. ГК—С дала шпатли қумтошларнинг гиллигини аниқлашда самарали, чунки уран ва торийнинг Spektrometrik karotaj

Gidrodinamik karotaj (GDK) — neft va gaz uchun burgʻilanayotgan quduqlar kesimidagi qatlam bosimlarini va oʻtkazuvchanligini oʻrganish usuli. Qatlamdan chiqayotgan flyuid oqimini koʻp marta joʻshlantirish va bosim diagrammalarini qayd etish natijasida ularni neft-gazga toʻyinganligini oʻrganish jarayoni davom etadi. Maxsus qurilmalar yordamida depressiya qiymati oʻzgartiriladi va flyuidning 15—20 namunasi olinadi. Namunalar orqali flyuidlar kontakti va kollektorlarning samarali qalinligi aniqlanadi. GDK apparati yordamida har 0,2 m dan namunalar olinadi. Apparatlardan AGDK—42, AIPD amaliyotda ishlatiladi.

жинсларнинг ядро-магнитли хусусиятларини ўрганадиган усул. ЯМК водород ядроларининг эркин ҳаракати сигналини ўрганишга асосланган. Ядро элементларининг магнит ва механик моментлари борлиги ЯМКда муҳим. Ташқи магнит майдони мавжуд бўлмаганида ядронинг магнит моменти тартибсиз жойлашади ва магнит моментининг умумий йиғиндиси нолга тенг. Ядро кучланиши $H_0$ магнит майдонига жойлаштирилса, магнит кучлари магнит моментни шу майдон йўналиши бўйича ҳаракатлантиради. Моддаларда ядро магнитланиши ҳосил бўлади. Ташқи таъсир йўқотилганда маълум бир вақт ўтгандан сўнг ядроларнинг ўлчаш мумкин бўлган эркин ҳаракати бошланади. Унинг амплитудаси ва релаксацияси вақтини аниқлаш учун эркин ҳаракат сигнали 2—3 марта вақт ўтказилиб ўлчанади. Ўлчов маълумотларидан фойдаланиб эркин флюид индекси — ЭФИ аниқланади. ЭФИ бирлигидаги ЯМК маълумотига қудуқ диаметри қиймати, гил қобиқ қалинлиги ва бошқа таъсир этувчи омилларга уларнинг қийматлари ёрдамида тузатишлар киритилса, самарали ғоваклилик коэффициенти, нефть чиқариб олиш коэффициенти ва ўтказувчанлик коэффициентини аниқлаш мумкин бўлади. ЯМК асбоби кенг қўлланилади. Yadro-magnit karotaji (YAMK)

Yonlama zondlash karotaji (YOZK)

A 0.4 M 0.1 N, A 1.0 M 0.1 N, A 2.0 M 0.5 N, A 4.0 M 0.5 N va A 8.0 M 1.0 N zondlari.

gamma-gamma karotaj turi. RRK togʻ jinslarni 0,1 MeV dan past quvvatli gamma-nurlar bilan nurlantirilganda ulardan chiqayotgan rentgen nurlarini oʻlchash usuli. Bunda oʻziga xos energiya spektriga ega boʻlgan kimyoviy element (surma, mis va b.) aniqlanadi. Ishlab chiqarishda RRK—3 apparati qoʻllaniladi., Rentgen-radiometrik karotaj (RRK)