Қидирув

от 1. Кишига қаттиқ ботмайдиган, мулойим, ёқимли (товуш, муомала ва шундай муомалали киши ҳақида).

Ҳалим муомала.

Сув тепасида одамлар ўт бўлиб ёнади, бошқа вақтларда энг сокин, энг ҳалим одамлар, сув бошида жанжал чиқса, сўз ва далил ўрнига мушт билан, кетмон кўтариш билан иш кўришга тиришадилар. — Ойбек, Танланган асарлар

Бир-икки дақиқа сукутдан сўнг Саидаҳмадхон сунъий табассум, ҳалим овоз билан сўз бошлади. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Ҳар гапидан, ҳаракатидан ғурур акс этади. Муомалада ҳалим. А. — Қаҳҳор, Сароб

Умар қишлоққа кўчиб келган кезлари юмшоқ супургидай ҳалим йигит эди. — Муштум

2. Ҳалим (эркаклар исми).

Ечимини топган, бир ёқли этилган; нима қилиш лозимлиги аниқланган (муаммоли, чигал масала ҳақида).

Масала ҳал.

Ҳар лаҳза замонлар умридек узун, Асрлар тақдири лаҳзаларда ҳал. — Ғ. Ғулом

Бир масаланинг ҳали учун қошингизга келган эдим. — Ойбек, Навоий

1. Бундан бир оз илгари; боя.

— Канон келдинг? — Ҳали келдим. Ҳали шу ерда эди. Ҳали келиб кетган эди.

— Уйларингда ким бор? — Ҳали кирганимда, дадам билан Ёʻлчи акам бор эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Мен ҳали уни қўшнингиз уйидан чиққан ҳолда кўрган эдим. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Кўп вақт ўтмасдан, яқин орада; ҳализамон.

Ҳали келса кўрарсиз, Кула-кула ўларсиз (маймун). — Топишмоқлар

Ҳали ўғилларим ҳам молдан келиб қолишади. — Мирмуҳсин, Меъмор

3. Иш-ҳаракат, ҳолатнинг амалга ошмаган, белгининг, белги-ҳолатнинг тўлиқ даражага етмаган вақтини билдиради; ҳозирча.

Тонг отишига ҳали вақт эрта. Ҳали хомсан — пишарсан, Бу дамингдан тушарсан. — Мақол

Қуёш ботган, лекин кун ҳали ёруғ, ҳар ёққа оқшом сукунати чўзилган. — Ойбек, Танланган асарлар

Алишер ўйин-қароқлиги тутди-ю, ҳали қуриб улгурмаган нам этикчасини кия солиб, ҳовлига тушди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

— Тўпқайрағочга яқин қолдими? — Ҳали бор. — Ойбек, Танланган асарлар

4. юкл. Таъкид, кучайтирув билдиради.

Вой шармандалар, ҳали қочириб юбордик денглар-а. — Н. Фозилов, Дийдор

Сен писмиқни, ҳали шошмай тур — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

— Ҳали шунақами! — деди ва эшикни зарда билан ёпиб чиқиб кетди. — Муштум

Ошни дамлаб, ҳали ўтирибман, ҳали ўтирибман — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

5. Такрор ҳолда қўлланиб, айирувчи боғловчи вазифасида келиб, “гоҳ гоҳ“, дам дам маъноларини билдиради.

— Фарғонага боргунимизча ҳали Шукрулло, ҳали Мирмуҳсиннинг танишлари топилаверса, бу яқинда манзилга етолмаймиз, — деб Саид Аҳмад ҳазиллашди. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

от Ҳолдан тойган, азобли ҳолатда.

Изингиздан чопаман, Ҳайқираман мен ҳалак. С. — Очил, Умидвор қушча

Нега бугун бемадорсан, ҳалаксан? — Э. Воҳидов, Шарқий қирғоқ

кўзим қиймаганидан, ишим кўплигига қарамай, келишга келдим-у, кетишнинг иложини тополмай ҳалакман. — Ойбек, Улуғ ёʻл

ўзбекчаҳалол, покрусчапри обретённый честным трудом, разрешенное (религиозным законом)инглизчаnot forbidden, prohibited by shariat (Muslim religious code)

Ҳалал егли қïлмаз баятқа язуқ Halol yegan inson Ollohga gunoh qilmaydi – Тот, кто ест дозволенное, не согрешит в отношении бога – The one who eats what is permitted will not sin against God

сфт. Ҳал берилган, ҳал билан ялтиратилган.

Олтин ҳалли курси. Кумуш ҳалли безаклар.

Мунира бежиримгина, ҳалли пиёлага шампан қуйиб, ўртага чиқди. — Э. Усмонов, Ёлқин