fl. 1. Yuqoriga, balandga yoki biror narsa ustiga koʻtarilmoq.
Tepaga chiqmoq. Daraxtga chiqmoq. Toqqa chiqmoq.
Qorovul tepalikka chiqib, har tomonni diqqat bilan koʻzdan kechirdi. — Yoshlik
Alpinistlar shu choʻqqiga chiqib, uni zabt etishga ahd qildilar. — Gazetadan
2. Biror transport vositasiga tushmoq, oʻtirmoq, minmoq.
Avtobusga chiqmoq.
Fosih afandi soʻriga emas, izvoshga chiqdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona, tong otguncha
3. Biror harakatni amalga oshirish yoki biror narsaga erishish maqsadida muayyan joyga bormoq.
Doʻkonga chiqdi. Suvga chiqdi.
U bir kuni sakkiz yuz yigit bilan ovga chiqibdi. — Bulbuligoʻyo
— Nega yana Erali bilan toʻyga chiqding? — dedi er. — N. Aminov, Qahqaha
Erining namoz oʻqish uchun masjidga chiqishi yangilik emas. — Sharq yulduzi
4. Biror maqsadda uzoq joyga bormoq, turgan joyidan uzoqlashmoq.
Bir soatdan soʻng uzoq yoʻlga chiqaman. — E. Samandar, Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq
Muqbil bir qalandar suratiga kirib, safarga chiqibdi. — Chalpak yoqqan kun
5. Tabiiy yoʻnalishini oʻzgartirmoq, toshmoq.
Suv toshib, qirgʻoqqa chiqdi.
Faqat anhor oʻz oʻzanidan chiqolmadi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
6. Koʻtarilib, balandlashib, biror darajaga yetmoq (turli jarayonlar haqida).
Issigʻi qirqqa chiqdi. Qon bosimi yuzga chiqdi.
7. Umrning maʼlum bir muddatiga, paytiga yetmoq.
Yoshim qirqqa chiqdi.
— Hisoblasam, bir kam toʻqsonga chiqibman, — dedi chol. — Yoshlik
8. Biror harakat, urinish natijasida yangi bir holatga oʻtmoq, erishmoq, yetmoq.
Ozodlikka chiqmoq.
Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ — biz ham yorugʻ kunlarga chiqamiz. — Yoshlik
Susambilliklar endi tamom erkinlikka chiqib sal kunda semirib ketibdilar. — Chalpak yoqqan kun
9. Ichkaridan tashqariga yoʻnalmoq, ichkaridan tashqariga harakatlanib, maʼlum joyga yetmoq.
Yaxshi gap bilan ilon inidan chiqar, Yomon gap bilan pichoq qinidan chiqar. — Maqol
Lip etib bir qora sharpa uydan chiqib ketdi. — E. Samandar, Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq
Joʻra qiziq indamay, boshi egilganicha, kabinetdan chiqib ketdi. — S. Karomatov, Bir tomchi qon
Kelin uydan hovliga chiqdi. — Yoshlik
10. Chuqur joydan yuqoriga harakatlanib, uni tark etmoq.
Oʻradan chiqmoq. Jardan chiqmoq.
Bu orada Hasan akalar ham chuqurlikdan chiqib olishadi. — Sh. Xolmirzayev, T. Usmonov, Soʻnmas oʻt.
11. Belgilangan yoʻldan, yoʻnalishdan toymoq, chekinmoq.
Mashina izdan chiqdi. Oʻquvchi daftar chizigʻidan chiqib ketdi.
12. Boʻshalmoq, qutulmoq, ozod boʻlmoq (hayvon va parrandalar haqida).
Tulki qopqondan chiqib, qochib qoldi. — Gazetadan
Burgut changalidan chiqish oson emas. — M. Mansurov, Yombi
Erinmasdan toʻr toʻqiyman, ilingan joyga tuzoq yozaman toki oʻlja qoʻldan chiqmasin. — M.M. Doʻst, Lolazor
13. Sugʻurilmoq, ajralib ketmoq.
Mashinaning gʻildiragi chiqib ketdi.
14. Qiyin sharoitdan yoki biror mavsumdan oʻtib olmoq.
Qirq oltinchi yil ogʻir keldi Urushdan yangi chiqilgan, odamlar ezilgan. — Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi
15. Bunyod qilinmoq, yasalmoq, ishlov berilmoq.
[Taqinchoqning] Tilla simdan toʻqilgan ikki juft shokilasi, xuddi kecha zargar qoʻlidan chiqqandek, yarqiraydi. — M. Mansurov Yombi.
Shoir qalamidan chiqqan misralar qogʻozga shiddat bilan bitilmoqda edi. — Gazetadan
16. Biror faoliyat doirasidan chetda qolmoq; faoliyatni toʻxtatmoq.
Urfdan chiqmoq.
Hoy Abdumajid, nima balo, xotining odamgarchilikdan chiqib qolganmi, deyman. — S. Ahmad, Ufq
Hozirga kelib grammatikalizatsiya asosidagi usullar isteʼmoldan chiqqan. — OʻTA
17. Biror joydan, tabaqadan paydo boʻlmoq, yuzaga kelmoq, biror darajaga yetishmoq.
Ishchidan chiqqan yozuvchi. Sendan yaxshi futbolist chiqadi.
Musavvirning Sharq xalqlari orasidan chiqqan mashhur kishilar qiyofasini aks ettirgan asarlari ham tomoshabin eʼtiborini tortadi. — Gazetadan
Tamaki asli Hindistondan chiqqan. — K. Qahhorova,Chorak asr hamnafas
Sen kallavaramdan kosmonavt tugul, shofyor ham chiqmaydi. — N. Norqobilov, Toʻqnashuv
18. Biror ruhiy holatdan qutulmoq.
U gazetani yoniga qoʻyib, bir necha minut stolni chertib, hozir oʻqigan narsalari taʼsiridan chiqolmay turib qoldi. — S. Ahmad, Ufq
19. Biror narsadan bezor boʻlmoq, zerikmoq yoki koʻtara olmay qolmoq.
U oshdan chiqib qoldi. Yosh bolalarning xarxashasidan juda chiqibman.
20. Tamom boʻlmoq, oxirlamoq, oʻtmoq, tugamoq, kechmoq.
Chilla chiqdi.
— Ha, endi qish chiqdi, — deyishdi koʻzli dehqonlar. — R. Rahmon, Mehr koʻzda
21. Vujudga kelmoq; paydo boʻlmoq.
Mashinaning Matiz degan yangi xili chiqibdi.
22. Topilmoq.
Yoʻqolgan narsa uyimizdan chiqdi. Gʻordan chiqqan boylik.
Uch kundan keyin ming soʻmga oluvchi xaridor chiqadi. — A. Qahhor, Sarob
Oʻtirganlardan biri irgʻib oʻrnidan turdi-yu, dahlizning eshigini ochib, qattiq shivirladi: — Moʻydin, kir, arizang chiqdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
23. Yuzaga kelish eʼtibori bilan biror manbaga mansub boʻlmoq.
Rasmiy doiralardan chiqqan xabar.
— Bunaqa gaplar kimdan chiqadi? — dedi Ahmedov miyigʻida kulib. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
24. Nashr boʻlmoq, chop etilmoq, bosilmoq.
Kitob bosmadan chiqdi.
— Maqola vaqtida chiqdi, — dedi Safarov, — ayni vaqtida chiqdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
25. Mahsul, samara, natija sifatida yuzaga kelmoq.
Quruq gapdan foyda chiqmaydi. Besh kilogramm gilosdan necha kilogramm murabbo chiqadi? Soʻnggi pushaymondan naf chiqmas. — Maqol.
Har qutidan yetmish sakkiz kilodan pilla chiqsa boʻladimi! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
26. Biror ish, joy, tashkilot va shu kabilardan ajralmoq, uzilmoq, ajralib, uzilib qolmoq; tashlab ketmoq.
Tashkilotdan chiqmoq. Xalqqa suyansang, boʻlasan, Xalqdan chiqsang, soʻlasan. — Maqol.
Musulmonqulga tarafdorlaringiz boʻlsa, tinchlikcha qoʻshindan chiqsin! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
27. Aloqani uzmoq, ahdni buzmoq, ajralishmoq.
Oʻrtoqchilikdan chiqmoq. Erdan chiqmoq.
28. Uchramoq, yoʻliqmoq, paydo boʻlmoq.
Sarvinozning qarshisidan kutilmaganda oʻsha yigit chiqib qoldi. — Yoshlik
Bogʻning bir chekkasidan chiroyli kiyik chiqib qolibdi. — Bulbuligoʻyo
29. Qazish, kovlash natijasida topilmoq, koʻrinmoq.
Neft chiqdi. Gaz chiqdi. Yerni qazimasang, oltin chiqmas. — Maqol
Tuproq qatlami tagidan tarix guvohlari — har xil ashyolar chiqdi. — Gazetadan
30. Oʻrnidan qoʻzgʻalmoq (boʻgʻim suyaklari haqida).
Qoʻlim chiqib ketdi.
Lutfulla qalʼa devoridan sakrab, oyogʻi chiqdi. — Mirmuhsin, Qahramonnoma
31. Roʻy bermoq, sodir boʻlmoq.
Toʻpolon chiqdi. Kelishmovchilik chiqdi.
Azizxon bu suratni koʻrib qolib, oynani sindirib, suratni yirtib tashlagan, katta janjal chiqib, zoʻrgʻa militsiya qoʻlidan qochib qolgan edi. — S. Ahmad, Ufq
32. Osmonda koʻrinmoq, paydo boʻlmoq (osmon jismlari haqida).
Hali quyosh chiqmagan, suv yuzida nozik tuman pardasi silkinib turardi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Togʻ-u toshni qoplaydi sukut, Oy bulutga oʻranib chiqar. — Yoshlik
33. Turtib, boʻrtib turmoq.
Yonoqlari chiqqan qiz.
Uning [Bashirjonning] yelkalari chiqib, qomati oldinga engashib qolgandek edi. — N. Aminov, Qahqaha
34. Toshmoq, sirtga tepmoq.
Yara chiqdi. Soʻgal chiqdi.
[Qizning] Lablariga uchuq chiqib ketibdi. — Sharq yulduzi
35. Sirtga tepmoq, ajralib namoyon boʻlmoq, koʻrinmoq.
Isitmasi chiqdi.
[Karimning] Peshonasiga ter chiqdi. — Sharq yulduzi
Koʻzlaridan yosh chiqib ketdi. A. Koʻchimov, — Halqa
36. Tepaga koʻtarilib, atrofga yoyilmoq; toʻzgʻimoq (chang haqida).
Yor yurgan koʻchalarni supuray sochim bilan, Changi chiqsa, suv sepay koʻzdagi yoshim bilan. — Qoʻshiqlar
37. Muayyan tarzda eshitilmoq (tovush, ovoz haqida).
Torning ovozi jaranglab chiqdi.
— Bas qil, hoy! — Mahmudaning ovozi battar xirillab chiqdi. — Yoshlik
Ovozi yigʻi aralash qaltirab chiqdi. — Sharq yulduzi
38. Natija sifatida yuzaga kelmoq.
Chizgan suratim notoʻgʻri chiqdi. — Yoshlik
Dalvarzintepadan topilgan qurollar ham antiqa chiqib qoldi. — Fan va turmush
Direktorning gapi aks boʻlib chiqdi. — Yoshlik
Ammo uning taxmini notoʻgʻri chiqdi. — Yoshlik
39. Biror belgi-xususiyati yuqori darajaga yetmoq.
Uvadasi chiqqan toʻn.
barxanlar orasida yagʻiri chiqqan toʻrtta oʻtov qad rostlagan. — Gazetadan
40. Tarqalmoq, taralmoq (hid haqida).
Mansur chemodanni ochgan edi, uyga handalakning hidi chiqib ketdi. — Yoshlik
41. sprt. Mot boʻlish vaziyatini oʻzgartirib, undan qutulmoq (shaxmat oʻyiniga nisbatan).
Oqlar yurishni oʻzgartirib, vaziyatdan chiqib ketdi. — Gazetadan
42. Televizor yoki radio orqali soʻzlamoq, biror harakatni bajarmoq.
Televizorda ashula aytib chiqdi. Radioda chiqdi.
43. Chekiga, nomeriga va shu kabilarga toʻgʻri kelmoq.
Lotereyaga mashina chiqdi. Chiptasiga jekpot chiqdi.
44. Unmoq, koʻkarmoq (oʻsimliklar haqida).
Boychechak chiqibdi, navroʻz ekan — Qoʻshiqlar
45. Tabiiy taʼsir natijasida matodan ajralib, uning sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatmoq (gazlamaning rangi haqida).
Rangi chiqadigan chit. Koʻylagini yuvgan edi, rangi chiqib, ola-bula boʻlib qoldi.
46. Koʻmakchi feʼlli soʻz qoʻshilmalari tarkibidagi -i(b) qoʻshimchali ravishdoshlar bilan kelib, ish-harakatning toʻliq bajarilganligi va tugallanganligini bildiradi (masalan,
qarab chiqmoq, koʻrib chiqmoq, sanab chiqmoq).
Ertalabgacha mijja qoqmay, oʻylab chiqdim. — Sharq yulduzi
[Qora qoplon] Xonaning u yoq-bu yogʻiga koʻz tashlab chiqib, karavot ustida yotgan kitobni koʻrib qoldi. — K. Yashin, Hamza
47. Qoʻshma feʼllar tarkibida keladi. Masalan,
soʻzga chiqdi, olib chiqdi, qarshi chiqdi.
- Abjagʻi chiqmoq Fashistni ur, abjagʻini chiqar, u yogʻi bilan ishing boʻlmasin. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Avj(i)ga chiqmoq Qiy-chuv qilishib, kulgilar avjga chiqdi. — Sharq yulduzi
- Boshiga chiqmoq
- Boshingiz toʻydan chiqmasin Har doim xursand boʻlib yuring maʼnosida aytiladigan tilak. Boshingiz toʻydan chiqmasin, deb tilar ekanlar-u, ammo bu tilak hamma vaqt ham amalga oshavermas ekan. — N. Safarov, Olovli izlar
- Gapdan gap chiqib Gapdan gap chiqib: — Abdullajon, — dedilar Izzat Otaxonovich, — Namangandan Sanjar Tilla kelgan. — K. Qahhorova, Chorak asr hamnafas
- Daragi chiqdi Topildi, topilgani haqida xabar keldi. Uch kun deganda opasining daragi chiqdi. — Sharq yulduzi
- Joyi chiqmoq Munosib, koʻngildagidek kuyov (yigit) uchramoq. Yangang ham [qizlarning] joyi chiqsa, uzatmoqchi birin-ketin. — S. Nurov, Narvon
- Jon(i) chiqmoq Chiqmagan jondan — umid. — Maqolboʻridan bir qoʻzini ajratib olgan edi. Joni chiqmagan ekan. — S. Anorboyev, OqsoyMenga nasihat qilaverib, jonimni chiqarmang. — Oydin, Koʻngli toʻldimi, yaxshi yigit?
- Izdan chiqmoq Mehnat intizomi izdan chiqdi. — Sharq yulduzi
- Ishdan chiqmoq Agar mashina va uskunalardagi tebranishlar oldi olinmasa, bora-bora ular ishdan chiqishi mumkin. — Fan va turmush
- Yoʻldan chiqmoq Aynimoq, yomon odatga oʻrganmoq. Toʻgʻri yoʻldan chiqma, zinhor adashma. — Habibiy
- Misi chiqdi
- Narxi osmonga chiqdi Narxi juda qimmat boʻlib ketdi. Kartoshkaning narxi dehqon bozorida osmonga chiqib ketdi. — Gazetadan
- Ogʻzining bir chekkasidan chiqib ketaveradi Mulohaza qilmay aytaveradi.
- Pulingga chechak chiqqanmi?
- Soʻz(i)ning ustidan chiqmoq Vaʼda qilgan ishini amalga oshirmoq. Oshno soʻzining ustidan chiqdi. — M. M. Doʻst, Lolazor.
- Tili chiqmoq [Bola] Tili chiqib, chuldirab qoldi. — Sharq yulduzi
- Turmushga chiqmoq Qizimiz turmushga chiqib ketdi. — Mirmuhsin, Umid
- Uddasidan chiqmoq Odilbekdan boshqa kishi bu ishning uddasidan chiqolmaydi. — Bulbuligoʻyo
- Umidi puchga chiqmoq Orzusi amalga oshmay qolmoq. Yoʻq, Qizgulning bu umidi ham puchga chiqdi. — Sharq yulduzi
- Figʻoni falakka chiqmoq Hojining figʻoni falakka chiqdi. — Fan va turmush
- Chuvi chiqmoq
- Yuz joyiga pichoq ursang, bir joyidan qon chiqmaydi. Har qancha gapirsang ham, taʼsir qilmaydi.
- Enka-tenkasi chiqdi 1. Qiynalib ketdi. otni toʻxtatib, qayirib olguncha, Qudratning enka-tenkasi chiqdi. — H. Nazir, Koʻkorol chiroqlariJamilaning oʻz yonidan gʻoyib boʻlganini payqamay qolibdi. Birdan enka-tenkasi chiqib, oʻrnidan turgan edi yiqilib tushdi. — Mirmuhsin, Jamila
- Yuzaga chiqmoq
- Yuragi qinidan chiqmoq Yuragi qinidan chiqib, qotib qoldi. — Sharq yulduzi
- Quyushqondan chiqmoq — Quyushqondan chiqmang-da bunday, joʻrajon! — dedi Zarif Sayfining yelkasiga qoʻl tashlab. — Gazetadan
- Hasratidan chang chiqadi