Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ҚАЙ» бўйича 1279 та натижа: Ўзбекчадан

Филтр

Луғат мақолалари

433 та
қай
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

ҚАЙ ' қайси'. Ўт ўрдим, машоҳ тердим. Қ а й иш дуч келса, ҳилдим (Қуддус Муҳаммадий). Қадимги туркий тилда ҳам пгундай маънони билдирган бу олмош асли қаю тарзида талаффуз қилинган (Девон, ИИИ, 237; ДС, 408); эски ўзбек тилида бу сўз охиридаги у унлиси талаффуз қилинмай қўйган (КРС, 318), ҳозирги ўзбек тилида а унлиси ä унлисига алмашган: қаю > қай > қäй

сўр. олм. Қайси?; қандай? н -туман, залолат. Э. Шукур, Ҳамал айвони

Ҳай вақтда ўқийсиз? Қай маҳалда келдингиз? Қай даражада? Қай аҳволда?

Бир ошно из-лайдир девона дилим, Қай тараф қарасам

Бувим сўзлар хўрсиниб, Утмишидан ўксиниб: -Ўт ўрдим, машоқ тердим, Қай иш дуч кел-сақилдим — Қ. Муҳаммадий

Тонгла маҳшарда қай юз билан сенга боқаман? — Ойбек, Танланган асарлар

Тўлиқ мақола →
қаймоқ
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

фл. 1. Бир неча вақт турган, сақланган сут бетида пайдо бўладиган ёки сутдан сепаратор ёрдамида ёки бошқа ёʻл билан ажратиб олинган қуюқ, ёғли маҳсулот.

Қуюқ қаймоқ. Яхши сутнинг қаймоғи сермой бўлади.

Сутдан қаймоқ, қатиқ, сариёғ тайёрланади. — К. Маҳмудов, Ўзбек тансиқ таомлари

2. Киши ёки нарсаларнинг энг яхши қисми, сараси, асиллари.

Йигитларнинг қаймоғи фронтда Лекин иш сустлашгани ёʻқ. — С. Зуннунова, Олов

— Жуда соз, —

қичқирди Ўсаржон. — Сўзнинг қаймоғи — танқид! — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

3. Бирор иш, нарса ва шу кабиларнинг натижаси, ҳосили, хулласи.

Ернинг қаймоғи — меҳнат қилганники. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

4. Сув бетига ялпоқ тош ёки бошқа нарсани отганда, унинг бир неча бор сув бетига тегиши, шу тегишдан ҳосил бўладиган ҳолат.

Нодир билан Музаффар пастроқда ким кўп қаймоқ қилиш ўйнашарди. Нодир яссироқ тош олиб, сув оқимига қарата отар, тош эса сув юзида сакрай-сакрай, беш-олти қаймоқ ҳосил қиларди. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

  • Қаймоқ боғламоқ 1. Бетида қаймоқ қатлами ҳосил бўлмоқ; Сув қаймоқ боғлабди (яъни юпқа муз билан қопланибди). Мураббо қотиб, қаймоқ боғлабди.
  • Қаймоқ чой Қаймоқ солинган чой, қаймоқли чой. Шодимат асалга аралаштирган сариёққа нонни ботириб, қаймоқ чой билан роса туширди. — А. Муҳиддин, Ошналар
  • Қаймоқдек ёқди Жуда маъқул тушди, жуда ёқди. Унинг бу сўзлари менга қаймоқдек ёқди.
  • Қаймоғини олмоқ 1. Сутнинг қаймоғини ажратмоқ; Бир йиллик меҳнатимизнинг қаймоғини оладиган вақт келди.
Тўлиқ мақола →
қайд
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от 1. Таъкидлаш; таъкид.

Иккинчи дафтарни қўлга оламан. Бу эса театр тарихининг қимматли хазинаси — унутилмас саналар, ноёб фикрлар, қайдлар, таклифлар жамламаси. — А. Юнусов, Чинор ва ниҳол

2. Ёзиш, ёзиб қўйиш, рўйхатдан ўтказиш; рўйхат.

Қайд дафтари.

  • Қайд қилмоқ (ёки этмоқ) Таъкид билан айтмоқ, тилга олмоқ. Сиз мени жаҳонгашта, деб тўғри қайд қилдингиз. — А. Ҳакимов, Илон изидантарбиявий ишлар дуруст ёʻлга қўйилмаганлигидан аянчли аҳволлар содир бўлаётганлиги қайд қилиб ўтилди. — Н. Сафаров, Оловли изларАкадемик Отабоев бу ёш олим ҳам тиришиб ишлаётганини қайд этган эди. — Мирмуҳсин, Умид
  • Қайд қилмоқ (ёки этмоқ) Ёзиб қўймоқ, акс эттирмоқ (маълумот сифатида). Заррабинда ҳар хил ҳашарот, қурт-қумурсқа, илдизларни синчиклаб кўради, янги тутилган кундалигига қайд қилади. — С. Нуров, Нарвон— Кимнинг нима дарди борлиги дафтаримда қайд этилган, — деди врач. — Ё. Хайитов, М. Раҳмон, Ҳаёт-мамот
Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 433 →

Таърифлар ичида

70 та
дош

дош кам қўлл. айн. Қозон, дошқозон. Эл-улуснинг қаҳр-ғазаби қирқ қулоқли дошни ёрар. Шарқ юлдузи Дошларда қайнаган шиннининг ҳиди Димоғни шод этар, руҳни сало

бобомерос

бобомерос Ўтмиш ота-боболардан, аждодлардан қолган моддий, маънавий бойлик. Ўзининг бобомерос мулки ҳисобланмиш Самарқандни икки марта забт этади ва икки мартасида ҳа

сўлжаймоқ

сўлжай Эс-ҳушини ёʻқотиб анграйиб қолмоқ; серраймоқ. Мамат қассоб: — Амманг ўлгандай сўлжайиб ўтиришинг нимаси, тур ўрнингдан! — деди Шодиёрга. Ёшлик Қовоғин

бадранг

бадранг кам қўлл. Хунук, кўримсиз рангли. Қай кўз билан кўрсинки, поллар ўйнаб ётарди. Бўёқлари бадранг. Муштум

Ҳаммасини кўриш · 70 →

Эртаклар

324 та
Абдуазиз
Халқ оғзаки ижоди

Абдуазиз бой отасидан қолган мол-мулкни совуриб, қирқта жўрасидан ёрдам сўрайди, аммо улар ёрдам бермайди. Кейинчалик у карвон билан сафарга чиқиб, қудуқд

Аҳмоқ жўралар
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда Юз Муҳаммад исмли калнинг топқирлиги ва айёрлиги орқали аҳмоқ жўраларини алдаб, улардан қутулиши ҳикоя қилинади. Унинг ҳар бир ҳийласи кутилмага

Аҳмоқ подшо
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ўғрилик қилган бир кишининг айби билан бошланган воқеалар занжири аҳмоқ подшоҳнинг бемаъни ҳукмлари туфайли кулгили тус олади. Адолатни ўрнатис

Аждар қуш
Халқ оғзаки ижоди

Етим қиз ғорда яшар экан, уни аждар қуш асраб, ўзига макон қилиб олади. Бир ботир йигит аждар қушни ўлдириб, қизни қутқаради ва у билан бахтли ҳаёт кек

Ака-ука
Халқ оғзаки ижоди

Ушбу эртакда ака-уканинг саргузаштлари орқали инсонларнинг тақдири ва амалларининг оқибатлари ҳақида ҳикоя қилинади. Ака ўзининг ғалати дуолари ва ҳаракатл

Алдоқчи мушук
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ўрмондаги ҳайвонларни доимий алдаб юрадиган бир доно мушук ҳақида ҳикоя қилинади. Мушук ўзининг айёрлиги билан турли вазиятлардан чиқиб кета

Ҳаммасини кўриш · 324 →

Шева материаллари

451 та
ДУКАРТ, дўкарт, дўкат
Фарғона вилояти · дукарт

чилангарликда - қайчининг, ко'пинча соч олинадиган кичкина тури. Буни яна юпқароқ газлама ва қог'оз кесиш учун ҳам ишлатилади

ДУЛАВА, дўлоша
Фарғона вилояти · дулава

мискарликда мислаган ( || мистовоқ) нинг бир тури. Лавхурига о'хшайди, аммо дулаванинг лаби тиккасига қайрилиб, со'нг ён томонга букилган бо'лади

Дўнмек
Бухоро вилояти · қайтмоқ

бурилиш, орқага қайтиш

Жангли бодрак
Хоразм вилояти · Варрак

Икки шохига қайрилган қамиш ёпиштирилган, учирилганда шамол таъсирида жаранглайдиган варрак

Ҳаммасини кўриш · 451 →

Саҳифалар

1 та