Поиск

soʻzlarning bir, yakka, yagona maʼnosini bildiruvchi boʻlagi.

monom

monoid ($n$ — 1 karrali nuqtaga ega boʻlgan $n$-tartibli chiziq)

узбекскийMonolit, yaxlit, butun, quymaкаракалпакскийМонолит, бир пүтин, қуймаанглийскийMonolith

Badiiy asarda ishtirok etuvchi shaxslarning oʻz-oʻziga yoki oʻzgalarga qaratilgan nutqi. Monolog dialogdan nutqqa boshqa shaxslarning aralashmasligi bilan farq qiladi. Ayrim dramatik asarlarda esa personaj monologi tomoshabinga qaratilgan boʻladi. Monolog prozaik asarlarda ham boʻladi. Ammo u lirikada asosiy nutq shakllaridan biri hisoblanadi. Dramada monolog vositasida personajning ruhiy holati, xarakterining murakkabligi ochiladi. Bundan tashqari dramada u sahnada aks etmagan, lekin personajning qalb dialektikasi bilan bogʻliq shart-sharoitni ifodalashda katta ahamiyat kasb etadi. Baʼzan monologda asarning kulminatsion nuqtasi bayon etiladi. Turli adabiy oqim va yoʻnalishda monolog turlicha xarakterga ega boʻlgan. Antik dramalarda monolog biror xabarchi nutqi yoki xorning lirik chekinishlari sifatida tomoshabinga qarata aytilgan. Klassitsizm dramasi va romantik dramalarda esa monolog dialog bilan teng mavqe egallaydi. XIX asr oxirida naturalistlar maʼlum darajada shartlilikka ega boʻlganligi uchun monologni butunlay inkor etadilar. Realistik dramada monolog dialogga nisbatan ikkinchi darajali rol oʻynaydi. Undan faqat perso-, monolog

Sheʼrdagi qofiyaning bir xil xarakterga ega boʻlishi, yaʼni barcha misralari bir xil qofiyalar bilan tugallangan band yoki sheʼr. Rus poeziyasida monorim faqat hajviy yoki yumoristik sheʼrlardagina qoʻllaniladi, xolos. Monorim klassik Sharq poeziyasiga xos xususiyatdir. Oʻzbek adabiyotidagi gʻazal, qasida, qitʼa, ruboiy, fard, murabbaʼ va boshqa lirik janrlardagi qofiya monorim sanaladi. Chunki bunday qofiyada bir tovush (harf) — raviy butun asar davomida aynan takrorlanishi lozim. Masnaviyda esa raviy bayt doirasida takrorlanadi. Monorim hozirgi gʻazalchilikda ham saqlanib qolgan. Masalan, E. Vohidovning «Doʻst bilan obod uying» gʻazali sakkiz baytdan iborat boʻlib; unda toʻqqizta qofiya mavjud. Bular: vayrona, koshona, ostona, durdona, jonona, parvona, dona, doʻstona, begona. Barcha soʻzlar oʻzagining oxirgi harfi (tovushi) A — raviy boʻlib, u butun gʻazal qofiyasida oʻz pozitsiyasida aynan kelishi shart. Umuman, Sharq monorimida yana sakkiz element mavjudki, ulardan toʻrttasi: taʼsis (lugʻaviy maʼnosi — asoslamoq), daxl (oraga kiruvchi), ridf (mingashuvchi), qayd (bogʻlash) — raviydan oldin; toʻrttasi: vasl (ulanish), xuruj (chiqish), mazid (orttirilgan), noira (oʻzini chetga oluvchi) — raviydan keyin keladi. Raviydan oldin va keyin keluvchi elementlarning qofiyada bir vaqtning oʻzida hammasi kelishi shart emas, ammo raviyning hamma vaqt boʻlishi zarur. Monorimda raviysiz qofiya ham boʻlmaydi., monorim