уй
uyуй
УЙ ъяшашга, ишлашга хизмат қиладиган қурилмаъ, ъбинў, ъхона'. Бу воқеа ўртоғимнинг у й и д а содир бўлган эди. Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу от ўй тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, I, 513), ўша даврлардаёқ üй тарзида ҳам талаффуз қилинган (ДС, 513), ўзбек тилида ü унлисининг юмшоқлик белгиси ёʻқолган: ўй > üй >
1. Яшаш учун ёки турли ташкилот, муассаса ва шу кабилар жойлашиши учун мўлжалланган бино
Уч хонали
Беш қаватли
Баъзан кўринар кўзга Шоҳона уйлар кўркам — Ғайратий
Фақат канал эмас, балки тўғонлар, шлюзлар, темир-бетон уйлар ҳам бир ёʻла ва бирданига қурилаётганга ўхшайди — Иброҳим Раҳим, Чин муҳаббат
2. Яшаш учун мўлжалланган бино ичидаги ҳар бир хона
Бу бино уч уй ва бир айвондан иборат
Ёруғ
Кенг
Уйларда, айвонларда хотинлар кўп эди — Ойбек, Танланган асарлар
Очиқ эшикдан эсган шамол уй ичида Сабогулнинг сочларини тўзғитди — Саъдулла Кароматов, Олтин қум
3. Бирор ижтимоий талабни қондиришга қаратилган муассаса
Меҳрибонлик уйи
Дам олиш уйи
Маданият уйи
Қуёшнинг аксида кўринар яққол Маърифат уйига ташланган қадам — Ғайратий
4. Бирор оила ёки хонадон ўрнашган бино ва шу бинога тааллуқли ер; ҳовли
Қизлик уйга қирқ от бойланар — Мақол
Уйлар, кўчалар қулф уриб гуллаган дарахтлар орасига шўнғиган — Гулдаста
Боғкўча тамом бўлганидан кейин бригадирнинг уйидан ўтишга тўғри келади — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
5. Оила; хонадон. Уй ичи - оила аъзолари. Уйи бузилмоқ - эр-хотиннинг ажралганлиги, оиласи барбод бўлганлигини билдиради. Уйи куймоқ - хонавайрон бўлмоқ
Қирқуй қуда бўлса, қирқ йил қирғин бўлмас — Мақол
Ёмон арава ёʻл бузар, Ёмон киши уй бузар — Мақол
Фарзанд - уй ободлиги, Келажак ниҳолидир! — Ё. Мирзо
Уйдагилар менинг ҳавойироқ бўлиб қолганимни билишади — Саъдулла Сиёев, Ёруғлик
[Холисхон:] Уй ичларимиз қалай, бариси тирикми? — Ҳамза, Паранжи сирлари
унда менинг уйим куяди-ку, ахир — Комил Яшин, Ҳамза
уй
УЙ ъяшашга, ишлашга хизмат қиладиган қурилмаъ, ъбинў, ъхона'. Бу воқеа ўртоғимнинг у й и д а содир бўлган эди. Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу от ўй тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, I, 513), ўша даврлардаёқ üй тарзида ҳам талаффуз қилинган (ДС, 513), ўзбек тилида ü унлисининг юмшоқлик белгиси ёʻқолган: ўй > üй >
Турар жой — яшаш маскани, бошпана жой, уй-жой бинолари. Оила истиқомат қиладиган уй, оиланинг маиший ҳаёти ўтадиган муҳит. Т.ж. ибтидоий даврлардаёқ таом тайёрлаш, либос кийиш қаторида пайдо бўлган. T.j.lar меъморлиқса энг кўп тарқалган иншоот тури бўлиб, бошқа турдаги иншоотларнинг шаклланиши ва ривожланишини кўп жиҳатдан белгилаб берган