Утопия

Xayoliy, ushalmas orzuni aks ettiruvchi asar. Ingliz mutafakkiri T. Mor (1478—1535) oʻzining asarlaridan birini «Utopiya» deb nomlaydi. Bu asar oʻylab chiqarilgan allaqanday bir oroldagi kommunistik jamiyat haqida yozilgan. Angliyada feodalizmning yemirilishi va kapitalizmning taraqqiyoti boshqa mamlakatlarga qaraganda juda tez yuz berdi. Mana shuning uchun ham bu yerda kapitalistik jamiyatga tanqidiy qarash tez kuchaydi. Bu sharoit T. Morning «Utopiya» asariga asos boʻlgan. T. Mordan soʻng koʻp yozuvchilar mavjud ijtimoiy-siyosiy munosabatlarni tanqid qiluvchi, kelajak jamiyatni xayoliy chizuvchi asarlarini utopiya deb nomlay boshladilar. Masalan, T. Kampanella oʻzining «Quyosh shahri» nomli bir asarini ham utopiya deb ataydi. XVIII asrga kelib utopik romanlar ancha koʻpaydi. Chunki bunday romanlar ijtimoiy gʻoyalarni tashviq qilish vositalaridan biriga aylanib qolgan edi. Bu hol ayniqsa XIX asr ijtimoiy-siyosiy adabiyotlarida kuchli boʻldi. Shuning uchun ham Sh. Fure, Sen-Simon, R. Ouen, S. Batler, V. Morris kabi utopistlar oʻzlarining sotsialistik gʻoyalarini shu vosita orqaligina ifodalashga erishdilar. Shuningdek, J. Vern, G. Uellsning ayrim romanlari ham utopik xarakterga ega. XX asr boshlarida utopik asarlar koʻplab yozildi. Masalan, A. Fransning utopik asarlarida sotsialistik jamiyatning bundan keyingi, kelajagi xususiy mulkchilikning butunlay yoʻqolishi, xoʻjalikni planli boshqarish, ishlab chiqarish qurollariga umumiy rahbarlik qilish, fan-texnikaning rivojlanishi evaziga urushning butunlay oldi olinganligi haqida yoziladi. Shu jihatdan K. Chapek, B. Shouning ayrim utopik xarakterdagi asarlari ham diqqatga sazovordir., utopiya