тузмоқ

фл. 1. Барпо этмоқ, вужудга келтирмоқ, яратмоқ.

Армия тузмоқ. Комиссия тузмоқ. Жамият тузмоқ. Партия тузмоқ.

Темур тузган салтанатнинг ворислиги Шоҳрухдан кейин Иброҳим Султонга ўтишига умид боғлашарди. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Таркибий қисмлардан яхлит нарса яратмоқ, таркиб этмоқ, тартиб қилмоқ.

Жумла тузмоқ. Рўйхат тузмоқ. Эртанги ишга бугун режа туз. — Мақол

Биз нутқимиз-да айрим сўзларни ўзаро бириктириб, гап тузамиз ва фикримизни баён қиламиз. — Ўзбек тили дарслиги

3. Турли материал, маълумот ва шу кабиларни йиғиб ва маълум тартибда жойлаштириб, яхлит бир ҳолга келтирмоқ; яратмоқ.

Тўплам тузмоқ. Икки тилли луғат тузмоқ. Дарслик тузмоқ.

Улар Авазнинг кўҳна, янги ғазалларини тартибга солиб, бир девон тузмоқчи бўлади. — С. Сиёев, Ёруғлик

4. Расмий равишда келишиб, бирор ҳужжат ёзмоқ.

Далолатнома тузмоқ.

[Мирзакаримбой] Ўғли Ҳакимбойваччанинг пахта савдоси юзасидан ўрис фирмалари билан яқинда тузган шартномаси устида ўйлаб кўзларини яна маҳкамроқ юмди. — Ойбек, Танланган асарлар

Иккала ҳукмдор яраш битими тузубдурлар. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

5. Уюштирмоқ; қурмоқ, қилмоқ.

Улар юксак оилаларнинг ўғиллари. Уларнинг киссаларида олтин-кумуш мўл. Улар кечалар ширин суҳбатлар тузадилар. — Ойбек, Навоий

Ғалаба муносабати билан Музаффар мирзо катта зиёфат тузди. — Ойбек, Навоий

6. кам қўлл. Айн. тузатмоқ 2.

Бузилган ишни ботир тузар. Мақол. Ота бузса, бола тузар. — Мақол

7. айн. Тузамоқ.

Элда қолган катталар Тўлғоннинг олдида дастурхонни тузиб, олиб кетиб хизмат қилиб турди. — Ойсулув

Эрларга ўхшаб, мундоқ бир оз чақчақлашиб ўтирсангиз нима қилади. Не-не умид билан дастурхон тузган эдим. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар