Цезура

sezura. Ritmik jihatdan sheʼrdagi biror turoq (stopa) yoki rukndan soʻng butun sheʼriy misralarda, bir pozitsiyada takrorlanib keluvchi pauzaning alohida turi. Qadimgi sheʼr tuzilishida sezura hamma vaqt biror stopaning oʻrtasiga toʻgʻri kelgan; sillabik-tonik sheʼriy sistemada esa u stopalar oʻrtasida uchraydi. Masalan, besh stopali yamb (q.) da yozilgan sheʼrda sezura ikkinchi stopadan soʻng, olti stopali yambda esa uchinchi stopadan soʻng keladi. Sezurani sheʼrdagi oddiy pauza deb oʻylamaslik kerak. Sezura sheʼriyatning bevosita ritmik qonuniyati boʻlib, u quyidagi belgilarga ega: 1. Sezura, albatta, sheʼriy misrani ikki qismga boʻladi. Bu boʻlinish koʻpincha soʻzlar chegarasiga tushadi. Masalan: Men ham yashayapman oʻz zamonimda, Davrimdan qayga ham tushardim yiroq Va lekin bilmadim mening qonimda Qaysi bir bobomning xislati koʻproq. (A. Oripov) Ayrim sheʼriy sistemalarda kichik ritmik guruhlar: stopa, turoq yoki rukn tabiati bilan bogʻliq holda sezura soʻzni ikki qismga boʻlib yuborishi ham mumkin. Bunday hodisa koʻproq aruz sheʼriy sistemasiga xos. Masalan: Bahor el gulga moyil bagʻrima yuz xor har soat, Yetib har xoridin koʻnglumga ming ozor har soat (Navoiy) Bu baytda sezura ikkinchi rukndan keyin kelgan va belgisi bilan ifodalangan. 2. Ayrim sheʼriy sistemalarda sezura oʻzidan oldin urgʻu talab qiladi. Masalan, fransuz aleksandriya sheʼri shunday xususiyatga ega. 3. Koʻp hollarda sezura sheʼriy misra oxiriga oʻxshab sintaktik guruh va tugal fikr anglatuvchi sintaktik birliklardan keyin keladi. Masalan: Labing bagʻrimni qon qildi koʻzimdin qon ravon qildi, Nega holim yamon qildi men andin bir soʻrorim bor. (Bobur) 4. Ayrim hollarda sezuradan oldingi yarim misra misra oxiri bilan yoki oʻzidan keyingi misralardagi yarim misralar bilan qofiyadosh boʻlishi mumkin. Masalan: Bargi gul qogʻozim oʻlsun shoxi gul xoro qalam, Lafzi bulbul birla qilsun ishq soʻzin insho qalam. (E. Vohidov)