том
tomтом И
ТОМ ' бинонинг устини бекитиб турувчи қисми'. Мингбоши т о м д а г и карнайчиларга "бас" ишо— расини ҳилди (Мирзакалон Исмоилий). Бу от қадимги туркий тилда там тарзида талаффуз қилинган (ДС, 529); ўзбек тилида а унлиси â унлисига алмашган: там > тâм. Бу сўз асли 'девор' маъносини англатган (Девон, И, 299; ИИ, 206; ИИИ, 172). Маҳмуд Кошғарий бу сўзни уй сўзи билан ҳам таржима қилган (Девон, ИИИ, 151). Тâм сўзини ' уй' маъносида ишлатиш ўзбек тили шеваларида ҳозир ҳам мавжуд. Дсда қайд этилишича, қадимги туркий тилда 'бинонинг устини бекитиб турувчи қисми' маъноси тағам сўзи билан англатилган (526- бет); кейин — чалик бу сўз таркибидаги ға товушлари талаффуз қилинмай қўйган бўлса керак: тағам > там > тâм
1. Уйнинг, бинонинг устини бекитиб турувчи тепа қисми
Пой том. Тунука том. Икки нишабли баланд том. яш Асфалт ёʻллар, тунука ва шифер томлардан қайноқ ҳовур кўтаршшди — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди
Кета-кетгунча яккам-дуккам лойсувоқ томлар, деворлари тўкилай деб турган пастак уйларни кўравериб, дилингиз хира тортади — К. Яшин, Ҳамза
2. Баъзи қурилмаларнинг қор-ёмғир, қуёш ва шу кабилардан ҳимоя қилувчи тепа қисми
Тўланбой Икромжоннинг аҳволини кўриб турганидан, у ҳам индамади-да, кетдик, деб кабина томини муштлади — С. Аҳмад, Уфқ
Ҳккожв бошлиқ қори тиззага урадиган кизил вагон томига чикиб, атрофни кузата бошладилар — Н. Сафаров, Жасоратнинг давоми
3. шв. Уй, ҳовли-жой
Эшакка мугуз бица, эгасини сузади, Туяга қанот бица, томингни бузади — Мақол
яя Шунда бориб, бир томни очди — бари тиллага тўла, бир томни очди — кумушга тўла — "Равшан"
"..Дашти қипчоқлар бойиса, хотин олади, туркийлар бой бўлса, том солади" [ўйларди Масума бека] — Мирмуҳсин, Меъмор
том ИИ
рвш. Бутунлай, тамомила, батамом
Қулоғим том битди
-Тақсир, — деди Фо-зилҳақ Азизулхон сигарет чекиб.. Мухтор Ҳасанга қараб, — пинакка кетгандай том маҳлиёсиз — Ойбек, Нур қидириб
Мендек одамнинг оғзидан бундай гапнинг чиқиши Сизни том қайрон қилишини биламан — Ш. Холмирзаев, Қил кўприк