togʻ
тоғtogʻ
ot 1. Yer yuzasining tevarak-atrofdagi tekislik, tepalik yoki boshqa balandlikka nisbatan yakka yoki qator holda baland koʻtarilgan, odatda, turli tosh, qattiq jismlardan iborat qismi.
Togʻ tizmasi. Togʻ jinslari. Togʻning koʻrki — tosh bilan, Odamning koʻrki — bosh bilan. — Maqol
Koʻringan togʻning yirogʻi yoʻq. — Maqol
Lager togʻ tagiga joylashgan. Sharqi-janubiy tomon aylana ketgan togʻ. — Shuhrat, Shinelli yillar
Janubdan, keng va yashil bagʻirli Aravon togʻidan allalovchi salqin, sarin shabada esa boshlaydi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
Uzoqdan qorayib koʻrinib turgan togʻ oʻrkachiga toʻlin oy minib oldi. — H. Gʻulom, Mashʼal
Olmosdek serqirra, oftobda choʻqqilari yarqirab turgan baland qorli togʻlar koʻzni oladi. — Mirmuhsin, Meʼmor
Atrofni osmon-oʻpar togʻlar oʻrab olgan — K. Yashin, Hamza
2. Aholi yashaydigan togʻli joy, oʻlka; togʻlik.
Oʻrganishda ham gap koʻp. Otaning oʻzi aytdi-ku, u togʻda tugʻilib, togʻda oʻsgan. Ha, u togʻning oʻz odami. — S. Anorboyev, Oqsoy
3. koʻchma Narsalarning baland (togʻ kabi) uyumi.
Yotib yeyishga togʻ ham chidamaydi. — Maqol
El xirmonida toʻplanayotgan oq oltin togʻlarining qomati yulduzlar sari boʻy choʻzdi. — Gazetadan
4. koʻchma Ogʻir yuk, mashaqqatli ish, tashvish, gʻov va shu kabilar ramzi sifatida qoʻllanadi.
Gʻam togʻi. Yelkadan togʻ agʻdarilganday boʻldi.
Otabek goʻyo togʻ ostida qolgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Shuncha tadbir bilan qochgani holda, diplomini esidan chiqarganidan Aʼzamni vahima togʻi yelkasidan bosdi. — Shuhrat, Jannat qidirganlar
Har goʻshadan oqdi tinmay tilsiz faryod, Bosgan edi balo togʻi — zoʻr istibdod. — Gʻayratiy
- Biri bogʻdan kelsa, biri togʻdan keladi Bir-biriga aloqasi boʻlmaydigan, aloqasi yoʻq gap, fikr-mulohazani qayd etadi. Shokir ota oʻtirgan joyida hassasini yerga doʻq etib urdi, temirchining soʻzidan noroziligini bildirib dedi: — Men bogʻdan gapirsam, sen togʻdan kelasan. — Oybek, Tanlangan asarlar
- Ishongan (yoki suyangan) togʻi Madad, koʻmak beruvchi, shu jihatdan eng asosiy homiy boʻluvchi kimsa yoki narsa. Oyjamol oʻzining suyangan togʻi deb bilgan Polvonning kelishini nihoyatda orziqib kutardi. — J. Sharipov, XorazmBugun hech ikkilanmay terim mashinalari va uning mexanizatorlarini paxta-korlarning qatordagi nori, suyangan togʻi, desa boʻladi. — Gazetadan
- Koʻnglini (yoki koʻksini, dilini) togʻ qilmoq Ruhan juda shod (xursand) qilmoq. Ayniqsa, mana bu yoshlar koʻnglimni togʻ qilib yubordi. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldiKoʻksim togʻ etgan — Vatan sevgisi. — Yo, Mirzo
- Togʻni ursa tolqon qiladigan Nihoyatda bahodir va shijoatli. Bu yoqdagi qazuvchilar ham Gʻulomjon, Barot polvon, Zamon singari togʻni ursa tolqon qiladigan azamatlar edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
- Togʻ-tosh (togʻ-u tosh) Togʻ va tosh qoplagan yer, joy. Bu suv togʻ-u toshni toʻldirib yurgan qushlar, kavak-kandiklarda istiqomat qiladigan jonivorlardan ortmas. — I. Rahim, Chin muhabbatBesh kun choʻlda, besh kun koʻlda, togʻda-toshda — qayerda molga oʻt bor desa, borib qoʻngan odammiz-da. — Yodgor