тиқмоқ
tiqmoqтиқмоқ
фл. 1. Бир нарсани бошқасига санчиб, суқиб киритмоқ.
Бигиз тиқмоқ. Ханжар тиқмоқ.
Ерда ҳам хосият кўп Ерга чўпни тиқиб қуйсанг, кўкариб, қулочга сиғмас дарахт пайдо бўлади. — Ойбек, Танланган асарлар
Ҳамманинг кўз олдида кўксига пичоқ тиқиб, чуқурга ташланган ака-укалар турарди. — Мирмуҳсин, Меъмор
Эшак: — Бу қирқ йилни нима қилиб ўтказаман? — деган экан, худо: Одамлар устингга юк ортади, ўзи ҳам минади, халачўп тиқади, — дебди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
2. Тешик, очиқ, бўш жойга киритмоқ, юбормоқ.
Бурнига бармоғини тиқмоқ.
Бойвачча кавакчадан чўп тиқиб, занжирни туширди — Ойбек, Танланган асарлар
Қурбон ота самоварнинг остига сим тиқаётган эди, қаддини ростлаб, Сидиқжонга қаради. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Нимчаси чўнтагига қўл тиқиб, рўмолчасини олди. — Мирмуҳсин, Меъмор
У уй олдига келиб тўхтади. Деразадан бошини тиқди. — М. Муҳамедов, Қаҳрамон изидан
3. Ичига, орасига олмоқ (солмоқ); жойламоқ.
Қопга сомон тиқмоқ.
Олинг, молларни сандиғингизга, пулни чўнтагингизга тиқинг — Муштум
Мирҳомидхўжа шошиб, Қамбарали аканинг қўлидан пулни олди-да, унинг қўйнига тиқди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Қоровул шўра ва ялпизларни ўриб, сув урган жойга тиқа бошлади. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ
4. кўчма С. т. Бирор ўқиш, иш ёки лавозимга зўрма-зўраки жойлаб, ўрнаштириб қўймоқ, тиқиштирмоқ.
Комиссия таркибига яна сени тиқибдилар-да.
[Сухсуров:] Мени бутун уруш даврида ўқитувчиликка тиқиб қўйишди. — А. Қаҳҳор, Тобутдан товуш
5. Бировни бирор иш, гап ёки даврага қўшмоқ, аралаштирмоқ, тортмоқ.
Отабек сачраб, Кумушга юз ўгирди: — Бу ўртага Зайнабни келтириб нимага тиқасиз энди? — А. Қодирий, Ўтган кунлар
- Бош тиқмоқ Хонадон, муассаса каби жойга кўриш, билиш ва шу кабилар мақсадда кирмоқ, қадам босмоқ. Кампир энам қиз қидира-қидира, тинкаси қуриди. Қайси эшикка бош тиқса, сўрашармиш: — Савдогарми, боғи борми, уй-жойи борми? — Ойбек, Танланган асарларМеҳмон икки кун ичида шаҳар раста-бозорларини айланди, саройларга бош тиқди. — А. Ҳакимов, Илон изиданҚизлар у кўчага бош тиқиб, бу кўчага бош тиқиб, адашиб анча юришди. — Ойбек, Танланган асарлар
- Бурнини (ёки тумшуғини) тиқмоқ Бирор иш, гап-сўз ва шу кабиларга аралашмоқ, суқилмоқ. Нега Нури эркаклар ишига бурнини тиқади? Хизматкор керак бўлса, эри топсин. — Ойбек, Танланган асарларСен менинг ишимга тумшуғингни тиқма! Ҳ. Аҳмар, Ким ҳақ?У, элликбоши бўлгани учун, маъракаларга бурнини тиқади. — Ойбек, Танланган асарлар
- Гўрга тиқмоқ Ўлдирмоқ. Биз фашистларни гўрга тиқамиз. — Ойдин, Ҳикоялар
- Икки бармоғини (ёки қўлини) бурнига тиқиб қолмоқ Бизнинг шартимиз шуки, сув чиқарилиб, қақир ерларга жон киритилганда, ерсиз ва кам ерли камбағаллар икки бармоғини бурнига тиқиб қолмасин! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
- Икки оёғини бир этикка тиқмоқ Айтганини бажаришни талаб қилмоқ, шу талабда ўжарлик билан туриб олмоқ. — Ё бино топ, ё бизнинг жавобимизни бер, — деб икки оёқларини бир этикка тиқиб туриб олишди. — Й. Шамшаров, Қаҳрамонлик ёʻли
- Икки қўлни (ёки беш панжани) оғзига тиқмоқ
- Терисига сомон тиқмоқ Яхшиямки, бояги гапларингизни ўғлим эшитмади, ёʻқса, терингизга сомон тиққан бўлар эди. — М. Осим, Аждодларимиз қиссаси