surat
суратsurat
ot 1. Rassom tomonidan chizilgan tasvir, rasm.
Surat solmoq.
Tungi bogʻlar suratga oʻxshar, Har bir chiziq aniq va qora. Kunduzi u men kabi yashar, Tunda — qotib qolgan xotira. — X. Davron, Bolalikning ovozi
Shoirlar surati turibdi qator, Mana bu — Lermontov, mana bu — Furqat. — A. Oripov, Yillar armoni
2. Bosma tasvir, kitob, jurnal va shu kabilarda bosilgan rasm, illyustratsiya.
Suratlar bilan bezatilgan kitob.
Abdurasul oʻqishni bilmasa ham, kitoblarni ishtiyoq bilan varaqlay boshladi va baʼzi bir suratlarga tikildi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
3. Fotografik tasvir, fotorasm.
Surat oldirmoq. Suratga olmoq. Suratga tushmoq.
Jamolzoda Gulginaga qarab turdi-da, ichki zavq ila Botirga dedi: — Qara, Botir, Gulginaxonim ohu ila soʻzlashyapti Taassufki, fotoapparatimiz yoʻq, suratga olsak boʻlardi. — Yoshlik
Yonayotgan bagʻrini qanday qilib sovitsa ekan?! Hech sovitib boʻlmaydi! Devordan Hafizaning suratini olib, burdalasinmi? — Mirmuhsin, Umid
4. Tashqi qiyofa, koʻrinish; siymo.
Uyqusiz kechalarda Surating koʻz oldimda. — Mirtemir, Asarlar
Muqbil bir qalandar suratiga kirib, safarga chiqibdi. — Ertaklar
5. (oʻrin-payt kelishigi shaklida) Qoʻshma ravish tarkibida keladi.
Shoshilinch suratda. Rasmiy suratda. Muntazam suratda.
6. mat. Oddiy kasrda chiziq ustidagi son.
Surat va maxraj.
- Surati odam Tashqi koʻrinishigina odam, lekin ezilgan, holsiz yoki insoniyligini yoʻqotgan, razil. Buzildim, odamgarchiligim qolmadi, suratim odam, boyvachcha aka, mendan hayvon yaxshi, — Oybek, Tanlangan asarlar
- Surati qolmoq Kasallik, qoʻrquv yoki ruhiy azobdan ozib-toʻzib ketmoq. Ortiqcha mehr qoʻyganidanmi, oʻgʻlining saratondagi chaqmoqdek nogoh qamalib qolishidan Ohistaxon shunaqa qoʻrqib ketdiki, ikki-uch kunda surati qoldi. — Shuhrat, Umr pogʻonalari
- Baayni (yoki xuddi) surat Juda chiroyli, juda goʻzal. Baayni surat: kishi ham bunday bejirim boʻlar ekan. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
- Surat boʻlib (qotib) qolmoq Hayratda qolmoq, hang-mang boʻlmoq. Zulukxon Norqoʻzining turgan yerida surat boʻlib qolganini, yigitning qalbi qoʻrquvga toʻlganini fahmladi. — H. Gʻulom, Senga intilamanShu payt bir hodisa roʻy berdi-yu, bolalarning hammasi surat boʻlib qotib qolishdi. — O. Akramxoʻjayev, Koinotning siri
surʼat
ot 1. Ish-harakat, voqea-hodisa, jarayon va shu kabilarning jadallik darajasi; tezlik; shoshilish.
Qurilish surʼati. Ish surʼatlari tobora oshmoqda.
Qurilish ishi qishin-yozin toʻxtamaydi, jadal surʼat bilan ketib muddatdan ancha burun bitdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
2. esk. ayn. Tezlik 2.
Lekin ul haromzodai bedin orqamdin tamomi bir surʼat bilan quvlab kelur erdi — A. Qodiriy, Kichik asarlar