СРЫВ

fransuzcha decollement soʻzidan olingan boʻlib, ajralish yoki koʻchish degan maʼnoni bildiradi. Bu termin qatlamlanish tekisligi boʻylab boʻladigan sirganish yoki sirpanish jarayonlarini tavsiflashda ishlatiladi. Termindan U.li yoriqlar hosil boʻlishi, disgarmonik (uygʻunlashmagan) burmalanish, jins yaxlitligining mexanik buzilishi, qatlanib yoriq hosil boʻlishi, gravitatsion sirpanish va qoplama burmalanishlarni tavsiflashda foydalaniladi. U. jinslarning qatlanishi boʻyicha zinasimon koʻtarilma-uzilma hosil qilib sirganishidan hosil boʻladi. U.ning bunday boʻlagi uncha uzun boʻlmaydi, faqat ayrim hollardagina oʻn va hatto yuz kilometrgacha choʻzilishi mumkin. Osiq qanotni yoki ustki plitaning siljishi toʻliq segment uzunligiga bogʻliq boʻlmaydi. Siljish masshtabi katta boʻlsa, birlamchi qoplama jins ustiga butunlay boshqa sharoitida hosil boʻlgan qoplama jins sirgʻalib kelib oʻrnashib qolishi mumkin, natijada haqiqiy alloxton hosil boʻladi. Bunday U.ni darrov payqab olish qiyin kechadi, shu sababli uni aniqlash uchun regional tadqiqot maʼlumotlaridan foydalaniladi. Plitalar tektonikasida U. jarayoni plitalarning konvergent chegaralariga tegishlidir. Asosiy U. litosferani astenosfera ustida harakatlanishidan yuzaga keladi. Soʻrilish zonasi majmuasida unchalik chuqur boʻlmagan U. sistemasi paydo boʻladi, yaʼni litosferaning eng yuqori qismidagi, oʻrtacha chuqurlikdagi va yuqori qismidagi jinslarning reologik xossalari hisobiga yuzaga keladigan hamda noomilkor choʻkindi qatlarning choʻkishidan hosil boʻladigan U. ajratiladi. Bunday jarayonlar yuqorida joylashgan plitada ponasimon strukturalarni hosil qiladi, ular oʻz navbatida orogen yoki konvergent chegaralarni (chekka burmalanish va surilma mintaqalarini) hoshiyalab turadi. Kontinental chekkalardagi plitalarning divergent chegaralarida, qalinligi bir necha kilometr boʻlgan qatlarda moʻtadil yoriqlar hosil boʻladi, yoriq-, Uzilish