{"headword": "СРЫВ", "key": "sriv", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "464"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "fransuzcha decollement soʻzidan olingan boʻlib, ajralish yoki koʻchish degan maʼnoni bildiradi. Bu termin qatlamlanish tekisligi boʻylab boʻladigan sirganish yoki sirpanish jarayonlarini tavsiflashda ishlatiladi. Termindan U.li yoriqlar hosil boʻlishi, disgarmonik (uygʻunlashmagan) burmalanish, jins yaxlitligining mexanik buzilishi, qatlanib yoriq hosil boʻlishi, gravitatsion sirpanish va qoplama burmalanishlarni tavsiflashda foydalaniladi. U. jinslarning qatlanishi boʻyicha zinasimon koʻtarilma-uzilma hosil qilib sirganishidan hosil boʻladi. U.ning bunday boʻlagi uncha uzun boʻlmaydi, faqat ayrim hollardagina oʻn va hatto yuz kilometrgacha choʻzilishi mumkin. Osiq qanotni yoki ustki plitaning siljishi toʻliq segment uzunligiga bogʻliq boʻlmaydi. Siljish masshtabi katta boʻlsa, birlamchi qoplama jins ustiga butunlay boshqa sharoitida hosil boʻlgan qoplama jins sirgʻalib kelib oʻrnashib qolishi mumkin, natijada haqiqiy alloxton hosil boʻladi. Bunday U.ni darrov payqab olish qiyin kechadi, shu sababli uni aniqlash uchun regional tadqiqot maʼlumotlaridan foydalaniladi. Plitalar tektonikasida U. jarayoni plitalarning konvergent chegaralariga tegishlidir. Asosiy U. litosferani astenosfera ustida harakatlanishidan yuzaga keladi. Soʻrilish zonasi majmuasida unchalik chuqur boʻlmagan U. sistemasi paydo boʻladi, yaʼni litosferaning eng yuqori qismidagi, oʻrtacha chuqurlikdagi va yuqori qismidagi jinslarning reologik xossalari hisobiga yuzaga keladigan hamda noomilkor choʻkindi qatlarning choʻkishidan hosil boʻladigan U. ajratiladi. Bunday jarayonlar yuqorida joylashgan plitada ponasimon strukturalarni hosil qiladi, ular oʻz navbatida orogen yoki konvergent chegaralarni (chekka burmalanish va surilma mintaqalarini) hoshiyalab turadi. Kontinental chekkalardagi plitalarning divergent chegaralarida, qalinligi bir necha kilometr boʻlgan qatlarda moʻtadil yoriqlar hosil boʻladi, yoriq-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "СРЫВ", "raw_meaning": "Узилиш — французча decollement сўзидан олинган бўлиб, ажралиш ёки кўчиш деган маънони билдиради. Бу термин қатламланиш текислиги бўйлаб бўладиган сирганиш ёки сирпаниш жараёнларини тавсифлашда ишлатилади. Терминдан У.ли ёриқлар ҳосил бўлиши, дисгармоник (уйғунлашмаган) бурмаланиш, жинс яхлитлигининг механик бузилиши, қатланиб ёриқ ҳосил бўлиши, гравитацион сирпаниш ва қоплама бурмаланишларни тавсифлашда фойдаланилади. У. жинсларнинг қатланиши бўйича зинасимон кўтарилма-узилма ҳосил қилиб сирганишидан ҳосил бўлади. У.нинг бундай бўлаги унча узун бўлмайди, фақат айрим ҳоллардагина ўн ва ҳатто юз километргача чўзилиши мумкин. Осиқ қанотни ёки устки плитанинг силжиши тўлиқ сегмент узунлигига боғлиқ бўлмайди. Силжиш масштаби катта бўлса, бирламчи қоплама жинс устига бутунлай бошқа шароитида ҳосил бўлган қоплама жинс сирғалиб келиб ўрнашиб қолиши мумкин, натижада ҳақиқий аллохтон ҳосил бўлади. Бундай У.ни дарров пайқаб олиш қийин кечади, шу сабабли уни аниқлаш учун регионал тадқиқот маълумотларидан фойдаланилади. Плиталар тектоникасида У. жараёни плиталарнинг конвергент чегараларига тегишлидир. Асосий У. литосферани астеносфера устида ҳаракатланишидан юзага келади. Сўрилиш зонаси мажмуасида унчалик чуқур бўлмаган У. системаси пайдо бўлади, яъни литосферанинг энг юқори қисмидаги, ўртача чуқурликдаги ва юқори қисмидаги жинсларнинг реологик хоссалари ҳисобига юзага келадиган ҳамда ноомилкор чўкинди қатларнинг чўкишидан ҳосил бўладиган У. ажратилади. Бундай жараёнлар юқорида жойлашган плитада понасимон структураларни ҳосил қилади, улар ўз навбатида ороген ёки конвергент чегараларни (чекка бурмаланиш ва сурилма минтақаларини) ҳошиялаб туради. Континентал чеккалардаги плиталарнинг дивергент чегараларида, қалинлиги бир неча километр бўлган қатларда мўътадил ёриқлар ҳосил бўлади, ёриқ-"}}]}