Руны

рунлар. Карел-фин халқларининг эпик қўшиқлари бўлиб, уларда афсонавий баҳодирларнинг қаҳрамонликлари куйланади. Рунлардан иборат тўпламларда халқнинг қадимги маиший турмуши, ҳаёти ва уларнинг ватан озодлиги учун олиб борган курашлари акс эттирилган. Фин фолклоршуноси Э. Ленрот (1802—1884) 1835— 1849 йиллар мобайнида халқ орасида юрган рунларни тўплаб, «Калевала» номи билан бирлаштирди. Бу эпос қаҳрамонлар ва улар кўрсатган баҳодирликларга қараб, бир неча туркумларга бўлинади. Рунлар асосан бармоқ шеърий системасида яратилган бўлиб, анафора (қ.), аллитерация (қ.)ларга бойдир. Рунларнинг шеърий композициясига хос асосий хусусиятлардан бири шуки, иккинчи шеърий мисра биринчи мисранинг ўзгаришга учраган такроридан иборатдир. Бу хусусият рунларнинг яратилиш ва ижро жараёни билан боғлиқ. Чунки рунларни айтувчи икки шахс бир-бирига қарама-қарши ўтириб олиб, торли музика асбоби-контелла жўрлигида куйлашган. Биринчи айтувчи бир мисра айтгач, иккинчи айтувчи шу мисрага ўзгартиришлар киритиб, уни мазмунан яна ривожлантириб такрорлаган. Шу пайтда биринчи айтувчи янги мисра тўқиб турган ва шундай қилиб катта-катта эпик асарлар юзага келган. Рунларни айтиш санъати авлоддан авлодга ўтиб келмоқда. Улар орасида энг машҳурлари А. Перттунен, М. Перттунен, А. Малинен, А. Лехтонен, М. И. Михеевлардир.