{"headword": "Руны", "key": "runi", "entries": [{"dictionary": {"name": "Adabiyotshunoslik terminlarining izohli lugʻati", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Terminologik", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "264"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "(финча runo — қўшиқ сўзидан)", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "runlar. Karel-fin xalqlarining epik qoʻshiqlari boʻlib, ularda afsonaviy bahodirlarning qahramonliklari kuylanadi. Runlardan iborat toʻplamlarda xalqning qadimgi maishiy turmushi, hayoti va ularning vatan ozodligi uchun olib borgan kurashlari aks ettirilgan. Fin folklorshunosi E. Lenrot (1802—1884) 1835— 1849 yillar mobaynida xalq orasida yurgan runlarni toʻplab, «Kalevala» nomi bilan birlashtirdi. Bu epos qahramonlar va ular koʻrsatgan bahodirliklarga qarab, bir necha turkumlarga boʻlinadi. Runlar asosan barmoq sheʼriy sistemasida yaratilgan boʻlib, anafora (q.), alliteratsiya (q.)larga boydir. Runlarning sheʼriy kompozitsiyasiga xos asosiy xususiyatlardan biri shuki, ikkinchi sheʼriy misra birinchi misraning oʻzgarishga uchragan takroridan iboratdir. Bu xususiyat runlarning yaratilish va ijro jarayoni bilan bogʻliq. Chunki runlarni aytuvchi ikki shaxs bir-biriga qarama-qarshi oʻtirib olib, torli muzika asbobi-kontella joʻrligida kuylashgan. Birinchi aytuvchi bir misra aytgach, ikkinchi aytuvchi shu misraga oʻzgartirishlar kiritib, uni mazmunan yana rivojlantirib takrorlagan. Shu paytda birinchi aytuvchi yangi misra toʻqib turgan va shunday qilib katta-katta epik asarlar yuzaga kelgan. Runlarni aytish sanʼati avloddan avlodga oʻtib kelmoqda. Ular orasida eng mashhurlari A. Perttunen, M. Perttunen, A. Malinen, A. Lextonen, M. I. Mixeevlardir.", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Руны", "raw_meaning": "(финча runo — қўшиқ сўзидан) — рунлар. Карел-фин халқларининг эпик қўшиқлари бўлиб, уларда афсонавий баҳодирларнинг қаҳрамонликлари куйланади. Рунлардан иборат тўпламларда халқнинг қадимги маиший турмуши, ҳаёти ва уларнинг ватан озодлиги учун олиб борган курашлари акс эттирилган. Фин фольклоршуноси Э. Ленрот (1802—1884) 1835— 1849 йиллар мобайнида халқ орасида юрган рунларни тўплаб, «Калевала» номи билан бирлаштирди. Бу эпос қаҳрамонлар ва улар кўрсатган баҳодирликларга қараб, бир неча туркумларга бўлинади. Рунлар асосан бармоқ шеърий системасида яратилган бўлиб, анафора (қ.), аллитерация (қ.)ларга бойдир. Рунларнинг шеърий композициясига хос асосий хусусиятлардан бири шуки, иккинчи шеърий мисра биринчи мисранинг ўзгаришга учраган такроридан иборатдир. Бу хусусият рунларнинг яратилиш ва ижро жараёни билан боғлиқ. Чунки рунларни айтувчи икки шахс бир-бирига қарама-қарши ўтириб олиб, торли музика асбоби-контелла жўрлигида куйлашган. Биринчи айтувчи бир мисра айтгач, иккинчи айтувчи шу мисрага ўзгартиришлар киритиб, уни мазмунан яна ривожлантириб такрорлаган. Шу пайтда биринчи айтувчи янги мисра тўқиб турган ва шундай қилиб катта-катта эпик асарлар юзага келган. Рунларни айтиш санъати авлоддан-авлодга ўтиб келмоқда. Улар орасида энг машҳурлари А. Перттунен, М. Перттунен, А. Малинен, А. Лехтонен, М. И. Михеевлардир."}}]}