Ритмическая проза

Maʼlum darajada izchil ritmik xarakterga ega boʻlgan nasr turi. Har qanday nasr ham oʻziga xos ritmga ega boʻladi. Biroq mazkur termin izchil vaznga, izchil sajlanishga (q. Sadjʼ) ega boʻlgan prozaga nisbatan qoʻllaniladi. Sharq xalqlari adabiyotshunosligida ritmik proza nasri murajjaz deb yuritilgan boʻlib, bunday prozada har bir gap ikki va undan ortiq ritmik guruhga boʻlingan. Har bir ritmik guruh esa oʻzaro bir-biriga vazndosh boʻlgan. Ayrim hollarda esa prozadagi vazndoshlik sajʼ sanʼatini qoʻllash orqali ham yuzaga keltirilgan. Demak, ritmik proza deganda, ikki xil nasr turi tushunilgan: 1) nasri murajjaz va 2) nasri musajjaʼ. Nasri musajjada gapdagi ayrim boʻlaklar sajlanib, har bir gap nisbatan bir-biriga teng ritmik-sintaktik boʻlaklarga boʻlinib ketadi. Mana shu boʻlinish natijasida gaplar ohangdosh va izchil ritmga ega boʻladi. Nasri murajjazda esa sajʼ sanʼati qoʻllanilmasa ham, biroq gaplar bir-biriga teng boʻlgan ritmik-sintaktik boʻlaklardan iborat holda tuzilgan boʻladi. Bunday gap qurilishiga ega boʻlgan tekst esa sheʼrga xos izchil ritm, ohangdorlik va koʻtarinkilikka ega boʻlgan. Shu-, ritmik proza, ritmik nasr, vaznli proza