{"headword": "Ритмическая проза", "key": "ritmicheskaya proza", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь литературоведческих терминов", "title": "Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати", "kind": "Терминологический", "imprint": "Хотамов, Н.; Саримсоқов, Б. (1979). Адабиётшунослик терминларининг русча-ўзбекча изоҳли луғати. Tashkent: Ўқитувчи.", "url": "https://til.uz/lugatlar/adabiyotshunoslik-terminlarining-ruscha-ozbekcha-izohli-lugati/", "page": "253"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Maʼlum darajada izchil ritmik xarakterga ega boʻlgan nasr turi. Har qanday nasr ham oʻziga xos ritmga ega boʻladi. Biroq mazkur termin izchil vaznga, izchil sajlanishga (q. Sadjʼ) ega boʻlgan prozaga nisbatan qoʻllaniladi. Sharq xalqlari adabiyotshunosligida ritmik proza nasri murajjaz deb yuritilgan boʻlib, bunday prozada har bir gap ikki va undan ortiq ritmik guruhga boʻlingan. Har bir ritmik guruh esa oʻzaro bir-biriga vazndosh boʻlgan. Ayrim hollarda esa prozadagi vazndoshlik sajʼ sanʼatini qoʻllash orqali ham yuzaga keltirilgan. Demak, ritmik proza deganda, ikki xil nasr turi tushunilgan: 1) nasri murajjaz va 2) nasri musajjaʼ. Nasri musajjada gapdagi ayrim boʻlaklar sajlanib, har bir gap nisbatan bir-biriga teng ritmik-sintaktik boʻlaklarga boʻlinib ketadi. Mana shu boʻlinish natijasida gaplar ohangdosh va izchil ritmga ega boʻladi. Nasri murajjazda esa sajʼ sanʼati qoʻllanilmasa ham, biroq gaplar bir-biriga teng boʻlgan ritmik-sintaktik boʻlaklardan iborat holda tuzilgan boʻladi. Bunday gap qurilishiga ega boʻlgan tekst esa sheʼrga xos izchil ritm, ohangdorlik va koʻtarinkilikka ega boʻlgan. Shu-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "Ритмическая проза", "raw_meaning": "— ритмик проза, ритмик наср, вазнли проза. Маълум даражада изчил ритмик характерга эга бўлган наср тури. Ҳар қандай наср ҳам ўзига хос ритмга эга бўлади. Бироқ мазкур термин изчил вазнга, изчил сажланишга (қ. Саджъ) эга бўлган прозага нисбатан қўлланилади. Шарқ халқлари адабиётшунослигида ритмик проза насри муражжаз деб юритилган бўлиб, бундай прозада ҳар бир гап икки ва ундан ортиқ ритмик гуруҳга бўлинган. Ҳар бир ритмик гуруҳ эса ўзаро бир-бирига вазндош бўлган. Айрим ҳолларда эса прозадаги вазндошлик сажъ санъатини қўллаш орқали ҳам юзага келтирилган. Демак, ритмик проза деганда, икки хил наср тури тушунилган: 1) насри муражжаз ва 2) насри мусажжаъ. Насри мусажжада гапдаги айрим бўлаклар сажланиб, ҳар бир гап нисбатан бир-бирига тенг ритмик-синтактик бўлакларга бўлиниб кетади. Мана шу бўлиниш натижасида гаплар оҳангдош ва изчил ритмга эга бўлади. Насри муражжазда эса сажъ санъати қўлланилмаса ҳам, бироқ гаплар бир-бирига тенг бўлган ритмик-синтактик бўлаклардан иборат ҳолда тузилган бўлади. Бундай гап қурилишига эга бўлган текст эса шеърга хос изчил ритм, оҳангдорлик ва кўтаринкиликка эга бўлган. Шу-"}}]}