Ритмическая проза

Маълум даражада изчил ритмик характерга эга бўлган наср тури. Ҳар қандай наср ҳам ўзига хос ритмга эга бўлади. Бироқ мазкур термин изчил вазнга, изчил сажланишга (қ. Саджъ) эга бўлган прозага нисбатан қўлланилади. Шарқ халқлари адабиёцҳунослигида ритмик проза насри муражжаз деб юритилган бўлиб, бундай прозада ҳар бир гап икки ва ундан ортиқ ритмик гуруҳга бўлинган. Ҳар бир ритмик гуруҳ эса ўзаро бир-бирига вазндош бўлган. Айрим ҳолларда эса прозадаги вазндошлик сажъ санъатини қўллаш орқали ҳам юзага келтирилган. Демак, ритмик проза деганда, икки хил наср тури тушунилган: 1) насри муражжаз ва 2) насри мусажжаъ. Насри мусажжада гапдаги айрим бўлаклар сажланиб, ҳар бир гап нисбатан бир-бирига тенг ритмик-синтактик бўлакларга бўлиниб кетади. Мана шу бўлиниш натижасида гаплар оҳангдош ва изчил ритмга эга бўлади. Насри муражжазда эса сажъ санъати қўлланилмаса ҳам, бироқ гаплар бир-бирига тенг бўлган ритмик-синтактик бўлаклардан иборат ҳолда тузилган бўлади. Бундай гап қурилишига эга бўлган текст эса шеърга хос изчил ритм, оҳангдорлик ва кўтаринкиликка эга бўлган. Шу-, ритмик проза, ритмик наср, вазнли проза