РЕОЛОГИЯ ГОРНЫХ ПОРОД

Тоғ жинслари реологияси (оқиши) — макроскопик яхлит муҳит деформацияси. Агар жисмнинг ҳамма нуқталари координаталари бир тарзда ўзгарса, жисм олға интилади ёки айланади, лекин деформацияланмайди. Жисм деформацияси — унинг кўп сонли таркибий қисми элементлари (яхлит муҳит нуқталари) қиёфасининг ўзгаришини билдиради. Назарий жиҳатдан, Т.ж.р. деганда нуқтадаги бир таркибли ва умуман, жисмда содир бўлаётган деформациялар (ташқи куч таъсирида жисм шаклининг ўзгариши) тушунилади. Модданинг оқиши эса ташқи куч олинган лаҳзада ёʻқолмайдиган ҳар қандай деформацияни (бузилишдан ташқари) билдиради. Структуралар геологиясида тоғ жинсларининг деформацияланиш кинематикаси яхши ўрганилган. Маълумки, тоғ жинслари ташқи куч таъсирида узлуксиз оқиши ёки яхлитлиги бузилмасдан деформацияланиши мумкин. Тоғ жинсларининг оқиш ҳолати уларнинг пластиклик ҳолати деб ҳам аталади. Жинслар шунингдек мустаҳкамлик хусусиятига ҳам эга, сифат жиҳатидан оқиш (бузилиш)га кўрсатган қаршилиги билан тавсифланади. Жинсларнинг табиий шароитлардаги механик ҳолатига таъсир этувчи муҳим физик параметрларига юқорида жойлашган жинслар оғирлигидан бўладиган босим, ғоваклик босими (шунингдек, ғовак флюидининг кимёвий таркиби), температура ва вақтни келтириш мумкин. Ушбу параметрлар нафақат кучланиш — деформация