{"headword": "РЕОЛОГИЯ ГОРНЫХ ПОРОД", "key": "reologiya gornix porod", "entries": [{"dictionary": {"name": "Толковый словарь нефтегазовой промышленности", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Терминологический", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "434"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "Togʻ jinslari reologiyasi (oqishi) — makroskopik yaxlit muhit deformatsiyasi. Agar jismning hamma nuqtalari koordinatalari bir tarzda oʻzgarsa, jism olgʻa intiladi yoki aylanadi, lekin deformatsiyalanmaydi. Jism deformatsiyasi — uning koʻp sonli tarkibiy qismi elementlari (yaxlit muhit nuqtalari) qiyofasining oʻzgarishini bildiradi. Nazariy jihatdan, T.j.r. deganda nuqtadagi bir tarkibli va umuman, jismda sodir boʻlayotgan deformatsiyalar (tashqi kuch taʼsirida jism shaklining oʻzgarishi) tushuniladi. Moddaning oqishi esa tashqi kuch olingan lahzada yoʻqolmaydigan har qanday deformatsiyani (buzilishdan tashqari) bildiradi. Strukturalar geologiyasida togʻ jinslarining deformatsiyalanish kinematikasi yaxshi oʻrganilgan. Maʼlumki, togʻ jinslari tashqi kuch taʼsirida uzluksiz oqishi yoki yaxlitligi buzilmasdan deformatsiyalanishi mumkin. Togʻ jinslarining oqish holati ularning plastiklik holati deb ham ataladi. Jinslar shuningdek mustahkamlik xususiyatiga ham ega, sifat jihatidan oqish (buzilish)ga koʻrsatgan qarshiligi bilan tavsiflanadi. Jinslarning tabiiy sharoitlardagi mexanik holatiga taʼsir etuvchi muhim fizik parametrlariga yuqorida joylashgan jinslar ogʻirligidan boʻladigan bosim, gʻovaklik bosimi (shuningdek, gʻovak flyuidining kimyoviy tarkibi), temperatura va vaqtni keltirish mumkin. Ushbu parametrlar nafaqat kuchlanish — deformatsiya", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "РЕОЛОГИЯ ГОРНЫХ ПОРОД", "raw_meaning": "Тоғ жинслари реологияси (оқиши) — макроскопик яхлит муҳит деформацияси. Агар жисмнинг ҳамма нуқталари координаталари бир тарзда ўзгарса, жисм олға интилади ёки айланади, лекин деформацияланмайди. Жисм деформацияси — унинг кўп сонли таркибий қисми элементлари (яхлит муҳит нуқталари) қиёфасининг ўзгаришини билдиради. Назарий жиҳатдан, Т.ж.р. деганда нуқтадаги бир таркибли ва умуман, жисмда содир бўлаётган деформациялар (ташқи куч таъсирида жисм шаклининг ўзгариши) тушунилади. Модданинг оқиши эса ташқи куч олинган лаҳзада йўқолмайдиган ҳар қандай деформацияни (бузилишдан ташқари) билдиради. Структуралар геологиясида тоғ жинсларининг деформацияланиш кинематикаси яхши ўрганилган. Маълумки, тоғ жинслари ташқи куч таъсирида узлуксиз оқиши ёки яхлитлиги бузилмасдан деформацияланиши мумкин. Тоғ жинсларининг оқиш ҳолати уларнинг пластиклик ҳолати деб ҳам аталади. Жинслар шунингдек мустаҳкамлик хусусиятига ҳам эга, сифат жиҳатидан оқиш (бузилиш)га кўрсатган қаршилиги билан тавсифланади. Жинсларнинг табиий шароитлардаги механик ҳолатига таъсир этувчи муҳим физик параметрларига юқорида жойлашган жинслар оғирлигидан бўладиган босим, ғоваклик босими (шунингдек, ғовак флюидининг кимёвий таркиби), температура ва вақтни келтириш мумкин. Ушбу параметрлар нафақат кучланиш — деформация"}}]}