Рассказчик

Badiiy asar voqealarini hikoya qiluvchi shartli shaxs. Adabiyotshunoslikda hikoyachi tushunchasi badiiy asar tahlilida muhim oʻrin tutadi. Chunki aksariyat hollarda asar qaysi shaxs tomonidan hikoya qilinmasin, hayotiy voqelikni estetik jihatdan baholashda hikoyachi va ijodkor pozitsiyasi bir-biriga juda yaqin keladi va birlashib ketadi. Bu holat ayniqsa neytral tasvir asosida yaratilgan asarlarda yana ham kuchli namoyon boʻladi. Umuman olganda, badiiy asarni hikoya qilish ikki xildir: 1. Maxsus hikoyachi bayoni asosida. Bunda hikoyachi asar personajlaridan boʻlishi mumkin. Masalan, Chingiz Aytmatovning «Sarv qomat dilbarim» qissasidagi Ilyosga oʻxshash, A. Qahhorning «Oʻtmishdan ertaklar», Oybekning «Bolalik» kabi avtobiografik asarlarida ham hikoyachi bevosita asar voqealarining ishtirokchisidir. Baʼzan hikoyachi asar voqealarida ishtirok etmaydigan, ammo u yoki bu tarixni biluvchi va uni soʻzlab beruvchi shaxs sifatida ham namoyon boʻladi. 2. Asar voqealari neytral tasvirlanadi. Bunday holatda bayon nomaʼlum shaxs gaplari asosida olib boriladi. Oybek, A. Qahhor, Oʻ. Hoshimov, H. Gʻulom, Mirmuhsin, A. Muxtor kabi yozuvchilar ijodida bu holat kuchlidir. Yuzaki qaraganda, hikoyachi tushunchasi ahamiyatsizdek koʻrinsa ham, biroq bu tushuncha faqat adabiyotshunoslik uchungina emas, balki umuman badiiy ijod uchun ham zaruriy tushunchadir. Har qanday havaskor yoki endi boshlovchi yozuvchi uchun hikoyachi tushunchasini toʻgʻri belgilash, undan oʻrinli foydalana olish muhim rol oʻynaydi. Masalan, asar bayoni birinchi shaxs, yaʼni «men» tilidan olib borilsa, hikoyachi bevosita asar voqealarining ishtirokchisi, shohidi yoki ulardan xabardor shaxs boʻlishi lozim. Bundan tashqari, «men»ning hikoyachi boʻlishi ruhiy holatlarni, qalb kechinmalarini ochishda (faqat oʻzining) qoʻl kelsa ham, biroq boshqa personajlarning ruhiy holatlarini berishda ijodkorni chegaralab qoʻyadi. Agar asar voqealari nomaʼlum hikoyachi shaxs tomonidan olib borilsa, yozuvchiga har tomonlama erkinlik tugʻiladi., hikoyachi, hikoya qiluvchi