qon
қонqon
QON 'tirik vujud aʼzo va hujayralarini oziqlantiruvchi, modda almashuvini taʼminlovchi qizil rangli suyuqlik'. [Yaradan] quyuq q o n hali ham sil— jib turar edi (Oybek). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli qan tarzida ta — laffuz qilingan (Devon, III, 172); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: qan > qân
1. Organizmning yurak va qon tomirlardan iborat yopiq sistema ichida toʻxtovsiz harakatlanib turuvchi suyuq toʻqimasi (aʼzo va hujayralarni oziqlantiradigan, modda almashinishini taʼminlaydigan qizil suyukdik)
Arteriya qoni. Vena qoni. Qon aylanishi. Qon bosimi. Qon ketishi (oqishi). Qon tomirlari
Yara koʻkrakda, yurakka yaqin: undan quyuq qon hazi ham siljib turar edi — Oybek, Tanlangan asarlar
2. koʻchma Tugʻishganlik, qarindosh-av-lodlik ramzi sifatida. "Yoshlik"
Ota-bobosi sanʼatkor oʻtganda, qonida bor
Ular "Oʻzimning qonim, qoʻynidan toʻkilsa qoʻnjiga, begona boʻlmasin" qabilida ish tu-tadshzar — Gazetadan
3. koʻchma Narsalarning yashash, harakatlanish ramzi sifatida; "joni", "yuragi"; qon tomiri
Neft motorlarning qonidir, Neft mamlakatning shonidir — Yo. Mirzo
Nutq insoniy madaniyatning qon tomiri, asosi va oʻzagidir — "Saodat"
4. koʻchma Shaxsga xos hissiyot, his-tuygʻu
Qandaydir bir parivashning olovli jozibasi, husn-malohati uning erkaklik qoniga choʻgʻ tashlab yuborgan edi — K. Yashin, Hamza
Jayronning shamoldek yengil irgʻishlab qochishi beixtiyor koʻzni oʻynatib, odamda ovchilik qonini koʻpirtiradi — M. Mansurov, Yombi