қистамоқ

фл. 1. Бирор иш-ҳаракат қилишга зўр бериб ундамоқ ёки зўрламоқ, ҳол-жонига қўймай илтимос қилмоқ.

Қаландар йигит бир тилик ҳандалакни ийманиб еди Авазнинг қисташига қарамай, қайтиб ҳандалакка қўл урмади. — С. Сиёев, Ёруғлик

Унинг [Шарофатнинг] мўлжалига кўра, Сидиқжон яна қасам ичиши, юр, деб қисташи, ҳол-жонига қўймаслиги керак эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Зўр бериб шоширмоқ, қистовга олмоқ, ошиқтирмоқ.

[Ўзбек ойим] Тўйни тез бошлаш учун ўғлини Марғилон кетмакка қистай бошлади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Анвар унинг сидқидилдан гапираётганини тушунди шекилли, яна қистади: — Кеч бўлиб кетяпти, тур. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

3. Қайтиб беришни (қайтаришни) талаб қилмоқ.

Тўйда тўнингни қистама. — Мақол

Нокасдан қарз бўлма — ҳам ёʻлда қистар, ҳам гўрда. — Мақол

Бир куни мусаллас суздим, сузмасам бўлмас эди, Чунки амаким хумини қистади. — А. Қаҳҳор, Қаноциз читтак

4. Тез юришга ундамоқ, тезламоқ.

Ҳўкиз калласини эгиб, омочни тортишга уринар, қўшчи ҳадеб қистар эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

Ул икки йигит саҳар вақти от қўйганича Чамбил ёʻлида қистаб ёʻл босди. — Бўтакўз

5. шахс қўшимчали сўзлар билан Ўзидан олдин келган сўз билан ифодаланган иш-ҳаракатни бажаришга кучли хоҳиш ёки қайтариб бўлмайдиган талаб пайдо бўлганлигини билдиради.

Кулгим қистади. Билгиси қистади. Сўзлагиси қистади. Ёʻталгиси қистаяпти. Ғайрацизнинг ғайрати иш битганда қистайди. — Мақол

Жаҳлим қистаб, тишларим ғижирлаб кетди. — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

Биласизми, кўнглинг қўмсаганини кўргинг қистаганда кўролмасанг жуда оғир. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча.

[Қаюмнинг] Бу ҳаракатидан аччиғим қистади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар