Поэтика

poetika. Eng qadimiy terminlardan biri boʻlib, u adabiyotshunoslikda turli davrlarda turlicha maʼnoda qoʻllanilgan. Masalan, antik davr adabiyotshunosligida umuman badiiy adabiyot haqidagi fan poetika termini bilan yuritilgan (Aristotelning «Poetik sanʼat haqida» asariga qarang). Keyinchalik sanʼatning mohiyati, maqsadi va vazifalari, uning voqelikka boʻlgan munosabati kabi masalalar bilan falsafaning estetika sohasi shugʻullana boshladi. Oʻrta asrlarda, uygʻonish va klassitsizm davrlarida poetika sheʼrshunoslik hamda badiiy nutqni bezash vosita va usullarini tekshirish bilan shugʻullanadi. Shunday qilib, poetika termini janrlar va ularning shakllari bilan shugʻullanuvchi adabiyotshunoslikning maʼlum bir sohasiga nisbatan qoʻllanila boshlandi. Shu davrda Skaligerning «Poetika», Bualoning «Poetik sanʼat» asarlari yuzaga keldi. Hozirgi kunda poetika termini ikki maʼnoda qoʻllaniladi: 1. Keng maʼnoda badiiy adabiyot, uning qonuniyatlari adabiyot nazariyasi, adabiyot qoidalari; janr, uning shakl va mazmun jihatlarining oʻzaro munosabati, kompozitsiya tiplari, syujet qurilishi va h. k poetika termini bilan yuritiladi. Bunda poetika termini bevosita adabiyot nazariyasi terminining sinonimi vazifasini oʻtaydi. 2. Tor maʼnoda sheʼriy asar va uning tuzilishi, har bir sheʼriy janr va uning evolyutsiyasi, ularning kelib chiqishi va taqdiri, sheʼriy stilistika, sheʼriy nutq va uning xarakteri, turli sheʼriy sanʼat va tasvir vositalari ham poetika termini bilan yuritiladi.