ПЛАСТОВЫЕ ЗАЛЕЖИ

қатлам туридаги жинсларда нефт ва газнинг табиий тўпланишидан ҳосил бўлган уюм. Қ.у. шипи ва тагидан амалда сув ўтказмайдиган жинслар билан чегараланади. Нефт ва сувни ажратиб турадиган чегара сув-нефт туташ юзаси деб аталади. Сув-нефт туташ юзасининг қатлам шипи билан кесишган юзаси нефтлиликнинг ташқи чегараси ҳисобланади. Сув-нефт туташ юзасининг қатлам таги билан кесишган юзаси нефтлиликнинг ички чегараси деб аталади. Нефт уюми устида тўпланган эркин газ газ қалпоғи деб юритилади. Мавжуд температурадаги нефтда эриган газнинг қайишқоқлигига босим тенг бўлганда газ қалпоғи иштирок этади. Агар қатлам босими эриган газнинг таранглигидан юқори бўлса, ҳамма газ нефтда эрийди. Структурадаги ҳолатига ва юқори қисмидан чегараланганлигига кўра қатлам уюмлари гумбазли, осма, тектоник тўсиқли ва литологик тўсиқлиларга ажралади. Агарда уюм туз штоки билан тўсилса, контакт олди уюми деб аталади. Қатламнинг ювилган шипи яна жинслар билан қопланса, стратиграфик тўсиқли уюм ҳосил бўлади. Гумбазли уюмлар антиклинал гумбазларда жойлашади. Тутқичнинг энг юқорисида газ, пастроғида нефт ва энг пастида сув бўлади. Уюмлар нефт, сув ва газнинг латерал вертикал силжишидан ҳосил бўлади (П-2 расм). Вақт ўтиши билан уюмда газнинг ҳажми кўпая бошлайди. Газ қалпоғи кенгайиб, уюмдан нефтни сиқиб чиқаради ва сўнгида тутқичнинг бутун майдонини эгаллайди. Бурмаланган минтақалардаги, регионал ташлам узилмаларга ёндашган жойлардаги уюмлар гиллардаги кливаж ёриқлари бўйича бўладиган силжишдан таркиб топади. Осма уюмлар структуралар қанотларида ноанъанавий ҳолатда учрайди, нефт ва сув зичлигига мос ҳолда жой-, Қатлам уюмлари