{"headword": "ПЛАСТОВЫЕ ЗАЛЕЖИ", "key": "plastovie zaleji", "entries": [{"dictionary": {"name": "Neft va gaz sanoati izohli lugʻati", "title": "НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат", "kind": "Terminologik", "imprint": "Абидов, Асрор Аббосович; Эргашев, Йўлдошбой; Қодиров, Малик Хафизович (2004). НЕФТЬ ВА ГАЗ САНОАТИ русча-ўзбекча изоҳли луғат. Tashkent: Шарқ» нашриёт-матбаа акциядорлик компанияси Бош таҳририяти.", "url": "https://til.uz/lugatlar/neft-va-gaz-sanoati-ruscha-ozbekcha-izohli-lugat/", "page": "362"}, "pos": "", "labels": [], "variants": [], "etymology": "", "phraseology": "", "pronunciation": "", "senses": [{"order": 1, "text": "qatlam turidagi jinslarda neft va gazning tabiiy toʻplanishidan hosil boʻlgan uyum. Q.u. shipi va tagidan amalda suv oʻtkazmaydigan jinslar bilan chegaralanadi. Neft va suvni ajratib turadigan chegara suv-neft tutash yuzasi deb ataladi. Suv-neft tutash yuzasining qatlam shipi bilan kesishgan yuzasi neftlilikning tashqi chegarasi hisoblanadi. Suv-neft tutash yuzasining qatlam tagi bilan kesishgan yuzasi neftlilikning ichki chegarasi deb ataladi. Neft uyumi ustida toʻplangan erkin gaz gaz qalpogʻi deb yuritiladi. Mavjud temperaturadagi neftda erigan gazning qayishqoqligiga bosim teng boʻlganda gaz qalpogʻi ishtirok etadi. Agar qatlam bosimi erigan gazning tarangligidan yuqori boʻlsa, hamma gaz neftda eriydi. Strukturadagi holatiga va yuqori qismidan chegaralanganligiga koʻra qatlam uyumlari gumbazli, osma, tektonik toʻsiqli va litologik toʻsiqlilarga ajraladi. Agarda uyum tuz shtoki bilan toʻsilsa, kontakt oldi uyumi deb ataladi. Qatlamning yuvilgan shipi yana jinslar bilan qoplansa, stratigrafik toʻsiqli uyum hosil boʻladi. Gumbazli uyumlar antiklinal gumbazlarda joylashadi. Tutqichning eng yuqorisida gaz, pastrogʻida neft va eng pastida suv boʻladi. Uyumlar neft, suv va gazning lateral vertikal siljishidan hosil boʻladi (P-2 rasm). Vaqt oʻtishi bilan uyumda gazning hajmi koʻpaya boshlaydi. Gaz qalpogʻi kengayib, uyumdan neftni siqib chiqaradi va soʻngida tutqichning butun maydonini egallaydi. Burmalangan mintaqalardagi, regional tashlam uzilmalarga yondashgan joylardagi uyumlar gillardagi klivaj yoriqlari boʻyicha boʻladigan siljishdan tarkib topadi. Osma uyumlar strukturalar qanotlarida noanʼanaviy holatda uchraydi, neft va suv zichligiga mos holda joy-", "examples": []}], "translations": [], "cross_references": [], "extra": {"raw_word": "ПЛАСТОВЫЕ ЗАЛЕЖИ — Қатлам уюмлари", "raw_meaning": "қатлам туридаги жинсларда нефть ва газнинг табиий тўпланишидан ҳосил бўлган уюм. Қ.у. шипи ва тагидан амалда сув ўтказмайдиган жинслар билан чегараланади. Нефть ва сувни ажратиб турадиган чегара сув-нефть туташ юзаси деб аталади. Сув-нефть туташ юзасининг қатлам шипи билан кесишган юзаси нефтлиликнинг ташқи чегараси ҳисобланади. Сув-нефть туташ юзасининг қатлам таги билан кесишган юзаси нефтлиликнинг ички чегараси деб аталади. Нефть уюми устида тўпланган эркин газ газ қалпоғи деб юритилади. Мавжуд температурадаги нефтда эриган газнинг қайишқоқлигига босим тенг бўлганда газ қалпоғи иштирок этади. Агар қатлам босими эриган газнинг таранглигидан юқори бўлса, ҳамма газ нефтда эрийди. Структурадаги ҳолатига ва юқори қисмидан чегараланганлигига кўра қатлам уюмлари гумбазли, осма, тектоник тўсиқли ва литологик тўсиқлиларга ажралади. Агарда уюм туз штоки билан тўсилса, контакт олди уюми деб аталади. Қатламнинг ювилган шипи яна жинслар билан қопланса, стратиграфик тўсиқли уюм ҳосил бўлади. Гумбазли уюмлар антиклиналь гумбазларда жойлашади. Тутқичнинг энг юқорисида газ, пастроғида нефть ва энг пастида сув бўлади. Уюмлар нефть, сув ва газнинг латераль вертикал силжишидан ҳосил бўлади (П-2 расм). Вақт ўтиши билан уюмда газнинг ҳажми кўпая бошлайди. Газ қалпоғи кенгайиб, уюмдан нефтни сиқиб чиқаради ва сўнгида тутқичнинг бутун майдонини эгаллайди. Бурмаланган минтақалардаги, регионал ташлам узилмаларга ёндашган жойлардаги уюмлар гиллардаги кливаж ёриқлари бўйича бўладиган силжишдан таркиб топади. Осма уюмлар структуралар қанотларида ноанъанавий ҳолатда учрайди, нефть ва сув зичлигига мос ҳолда жой-"}}]}