ПЛАСТОВЫЕ ЗАЛЕЖИ

qatlam turidagi jinslarda neft va gazning tabiiy toʻplanishidan hosil boʻlgan uyum. Q.u. shipi va tagidan amalda suv oʻtkazmaydigan jinslar bilan chegaralanadi. Neft va suvni ajratib turadigan chegara suv-neft tutash yuzasi deb ataladi. Suv-neft tutash yuzasining qatlam shipi bilan kesishgan yuzasi neftlilikning tashqi chegarasi hisoblanadi. Suv-neft tutash yuzasining qatlam tagi bilan kesishgan yuzasi neftlilikning ichki chegarasi deb ataladi. Neft uyumi ustida toʻplangan erkin gaz gaz qalpogʻi deb yuritiladi. Mavjud temperaturadagi neftda erigan gazning qayishqoqligiga bosim teng boʻlganda gaz qalpogʻi ishtirok etadi. Agar qatlam bosimi erigan gazning tarangligidan yuqori boʻlsa, hamma gaz neftda eriydi. Strukturadagi holatiga va yuqori qismidan chegaralanganligiga koʻra qatlam uyumlari gumbazli, osma, tektonik toʻsiqli va litologik toʻsiqlilarga ajraladi. Agarda uyum tuz shtoki bilan toʻsilsa, kontakt oldi uyumi deb ataladi. Qatlamning yuvilgan shipi yana jinslar bilan qoplansa, stratigrafik toʻsiqli uyum hosil boʻladi. Gumbazli uyumlar antiklinal gumbazlarda joylashadi. Tutqichning eng yuqorisida gaz, pastrogʻida neft va eng pastida suv boʻladi. Uyumlar neft, suv va gazning lateral vertikal siljishidan hosil boʻladi (P-2 rasm). Vaqt oʻtishi bilan uyumda gazning hajmi koʻpaya boshlaydi. Gaz qalpogʻi kengayib, uyumdan neftni siqib chiqaradi va soʻngida tutqichning butun maydonini egallaydi. Burmalangan mintaqalardagi, regional tashlam uzilmalarga yondashgan joylardagi uyumlar gillardagi klivaj yoriqlari boʻyicha boʻladigan siljishdan tarkib topadi. Osma uyumlar strukturalar qanotlarida noanʼanaviy holatda uchraydi, neft va suv zichligiga mos holda joy-, Qatlam uyumlari