оз
ozоз
ОЗ ъкам\ О з сўзла, кўп ўйла (Мақол). Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу сўз асли а:з тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, I, 93), ўша даврлардаёқ а: унлисининг чўзиқлик белгиси ёʻқолган (Девон, И, 105; ДС, 71); ўзбек тилида а унлиси â унлисига алмашган: а:з > аз > âз
сон 1. ёки миқдор жиҳатдан унча кўп бўлмаган; кам
Оз вақт
Ҳовузда сув
Гап кўп, кўмир — Мақол
Оз емак - соз емак — Мақол
Яқинда табибларга кўрсатган эдим, қонингиз оз, қимиз ичинг, деди — Абдулла Қодирий, Ўтган кунлар
2. Етарли эмас, кифоя қилмайдиган, қаноатланарли бўлмаган; кам
Бир йигитга етмиш ҳунар — Мақол
Мақтанма, ғоз, ҳунаринг — Мақол
Кўп бўлса - кетар, оз бўлса - етар — Мақол
Икковимиз ўтказадиган олтин умрнинг олтин минутларини ҳар қанча олтин соат санаса оз! — Абдулла Қаҳҳор, Оғриқ тишлар
Электр қуввати шу қадар оз эдики, насос моторларни айлантиришга ҳам ожизлик қилиб қолди — Саид Аҳмад, Уфқ
3. рвш. Баъзи-баъзида; гоҳо-гоҳо, камдан-кам. Бир оз - озгина, андак. Кўпи кетиб, ози қолди - ярмидан кўпи кетиб, ундан озроқ миқдори қолди (қийинчилик кунлар, оғир иш ва шу кабилар ҳақида). Оз бўлмаса - нақ бўлмаса; сал бўлмаса; нақ, худди. Оз қолди - сал қолди. Энг ози - кам деганда, энг ками, ақалли
Анвар ўз тенги болалар билан оз алоқа қилар, уларга кам аралашар ва ортиқча ўйнабкулмас.. эди — Абдулла Қодирий, Меҳробдан чаён
Қизлик вақтида Нури уларнинг кулбасига жуда оз чиқар эди — Ойбек, Танланган асарлар
Бир оз тузи кам бўлибди
Робия хола бир оз букчайганича, майда қадамлар билан шипиллаб, супага ёʻл бошлади — Саида Зуннунова, Олов
-Кўпи кетиб, ози қолди, - овутди уни Усмонжон, - ҳеч нарса эмас, бу қийинчиликлар ўтиб кетади — Саида Зуннунова, Олов
-Оз бўлмаса, ҳаром ўлар экан, жонивор, - дейди у [ёʻловчи], бир тутам яшил беда билан пичоғини артаётиб — Парда Турсун, Ўқитувчи
Ҳар сафар момақалдироқ гулдураганда, "ойи", деб додлаб юборишига оз қоларди — Суннатилла Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар
Боя синфда болалардан бири ҳимоя тилаб: "Ҳурматли ўқитувчим!" деб юборишга оз қолди — Мирзакалон Исмоилий, Фарғона тонг отгунча
Уятни билсангиз, энг ози шунинг андишаси керак эмасми? — Абдулла Қодирий, Ўтган кунлар